Tytuł oryginału: Masters of sex

First published in the United States by Basic Books a member of the Perseus Books Group

Copyright © 2009 Thomas Maier

Copyright © for the Polish translation by Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o., 2014

Copyright © by Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o., 2014

Redakcja: Karolina Borowiec

Korekta: Marta Buczek

Projekt okładki: Dawid Czarczyński

Fotografia na okładce: © Depositphotos.com/egorrr

Wydanie elektroniczne 2014

ISBN 978-83-7177-982-4

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Dariusz Nowacki

CZWARTA STRONA

Grupa Wydawnictwa Poznańskiego sp. z o.o.

ul. Fredry 8, 61-701 Poznań

tel.: 61 853-99-10

fax: 61 853-80-75

redakcja@czwartastrona.pl

www.czwartastrona.pl

Moim dziadkom

June i Williamowi Underwoodom

Ze wszystkich naszych zmysłów najbardziej

rozwinięte jest poczucie prawdy.

D.H. LAWRENCE

Wstęp do polskiego wydania

William Masters i Virginia Johnson są postrzegani jako pionierzy współczesnej seksuologii. Ich publikacje, oparte na badaniach przeprowadzonych w warunkach laboratoryjnych z zastosowaniem aparatury pomiarowej, były przełomem w badaniach nad seksualnością człowieka, a stworzona przez nich szkoła terapii zaburzeń seksualnych przyczyniła się do upowszechnienia treningowych metod leczenia tych dysfunkcji. Dotąd w publikacjach seksuologicznych autorzy powołują się na prace tej pary badaczy.

Przed „erą” Masters – Johnson wiedza na temat seksualności człowieka opierała się na wynikach badań socjoseksuologicznych, z których najbardziej znane i opiniotwórcze były publikacje Alfreda Kinseya, oraz na koncepcjach psychoanalitycznych, szczególnie Sigmunta Freuda. Leczenie zaburzeń seksualnych opierało się na psychoterapii, najczęściej typu psychoanalitycznego, nielicznych metodach behawioralnych oraz na farmakoterapii. Skuteczność tych metod nie była oszałamiająca. Często nie dawały żadnego rezultatu. Teoretyczne koncepcje Freuda przez wiele lat miały decydujący wpływ na postrzeganie seksualności kobiet, np. koncepcja „zazdrości członka”. Pogląd, że orgazmy osiągane przez pobudzanie łechtaczki są wyrazem niedojrzałości a te osiągane w wyniku stosunku pochwowego – dojrzałości i pełni kobiecości – napędzał do gabinetów terapeutów tłumy kobiet oczekujących „leczenia”. Notabene obecnie też zgłaszają się kobiety z tego typu problemem.

Badania Mastersa i Johnson przyczyniły się do powstania nowej koncepcji seksualności kobiet; obalono mit wyższości orgazmu pochwowego nad łechtaczkowym, seksualność kobiet okazała się bardziej złożona, a nawet pełniejsza od męskiej. Okazało się, że kobiety są zdolne do wielokrotnych orgazmów, często osiągają orgazm podczas masturbacji. Tego typu odkrycia wysoko oceniły środowiska feministyczne. Model linearny reaktywności seksualnej poznany dzięki obserwacji zachowań seksualnych stał się podstawą opracowania nowej klasyfikacji zaburzeń seksualnych i do niedawna był traktowany jako uniwersalny dla seksualności kobiet i mężczyzn. Masters i Johnson stworzyli szkołę terapii opartej na metodach treningowych prowadzonych przez parę terapeutów. Przez kilkadziesiąt lat, praktycznie do „ery Viagry”, była to dominująca metoda leczenia psychogennych zaburzeń seksualnych. Miało to również i negatywne następstwa w postaci pojawienia się wielu „seksuologów” bez specjalistycznego wykształcenia, stosujących metody treningowe.

Pełne entuzjazmu zainteresowanie środowisk naukowych i mediów towarzyszyło tej parze badaczy przez wiele lat. Mówiąc językiem współczesnym – stali się prawdziwymi celebrytami. Pojawiły się również kontrowersje, np. dotyczące korzystania w terapii z usług zastępczych partnerek seksualnych (zwanych surogatkami), oceny skuteczności zmiany orientacji z homo- na heteroseksualną. Para Masters – Johnson była również traktowana jako guru przemian obyczajowych w latach sześćdziesiątych–siedemdziesiątych XX wieku zwanych „rewolucją seksualną”. Okazało się jednak, że tak naprawdę Masters nie był jednoznacznie zwolennikiem zachodzących przemian – nawet zaczęto traktować go jako ich hamulec.

Wydana w Polsce książka Thomasa Maiera to świetnie napisana i wciągająca lektura. Jej zaletą jest przedstawienie biografii tej słynnej pary badaczy, ich drogi do osiągnięcia sukcesu najeżonej przeszkodami i oporem ze strony różnych środowisk. William Masters był świetnie wykształconym lekarzem, cenionym specjalistą w leczeniu niepłodności, obdarzonym szóstym zmysłem i odważnym naukowcem, dość zamkniętym i tajemniczym. Do niedawna był postrzegany jako pełen dystansu, chłodny uczuciowo człowiek, który podobno nie wiedział, co to jest miłość. Okazuje się, że za tą maską kryła się wrażliwa i romantyczna natura, która znalazła spełnienie dopiero w późniejszej fazie życia. Virginia Johnson, z kompleksem braku medycznego wykształcenia, to kobieta pracowita, ambitna, atrakcyjna, zmysłowa. W jej przypadku sprawdził się mit Pigmaliona – „wychowywana” przez mistrza w krótkim czasie dorównała mu i walnie przyczyniła się do ich sukcesów. Meandry historii związku tej pary warto poznać, są bowiem intrygujące.

W latach 1966–2000 poglądy W. Mastersa i V. Johnson były podstawą normy medycznej w seksuologii. Jednak już od lat osiemdziesiątych wieku zaczęły się pojawiać krytyczne oceny. Największe zarzuty to: wątpliwa skuteczność ich leczenia, nadmierna medykalizacja seksualności, traktowanie niedopasowania seksualnego w związku jako najczęstszej przyczyny jego rozpadu, badana populacja ochotników nie była reprezentatywna dla społeczeństwa amerykańskiego, utożsamianie u mężczyzn orgazmu z wytryskiem, pominięcie faktu wielokrotnego orgazmu u mężczyzn, promowanie modelu heteroseksualnego współżycia.

Ross Morrow w opublikowanej w 2008 roku książce Sex Research and Sex Therapy; a sociological analysis of Masters and Johnson stwierdza, że krytyczna ocena prac Mastersa i Johnson ma następujące praktyczne znaczenie dla współczesnej terapii seksualnej:

1. Model cyklu reakcji seksualnych Mastersa i Johnson nie jest uniwersalną normą zdrowia seksualnego. Dodam, że obecnie w przypadku seksualności kobiet jest promowany model cyrkularny reakcji seksualnych, w którym najważniejsze są: satysfakcja, a nie orgazm; pożądanie, motywacja;

2. Satysfakcjonujący heteroseksualny stosunek nie może być traktowany jako norma zdrowia seksualnego;

3. Nie wszyscy pacjenci traktują dysfunkcję seksualną jako problem;

4. W terapii seksualnej należy uwzględniać uwarunkowania społeczne problemów pacjentów.

Z perspektywy czasu i nowych osiągnięć nauki zapewne pojawią się kolejne krytyczne oceny. Celem książki nie jest jednak ich analiza. Jej wartość polega na przedstawieniu biografii i osiągnięć pionierów współczesnej seksuologii, ich odwagi w przełamywaniu tabu i oporów w badaniu seksualności człowieka. Znaczący wkład w historię seksuologii. Pasjonująca lektura.

Zbigniew Lew-Starowicz

Wstęp

Czymże jest ta miłość?

Cole Porter

Seks, we wszystkich jego cudownych przejawach, stał się integralną częścią amerykańskiego życia w czterech moich biografiach – najpierw Samuela Irvinga Newhouse’a, potem Benjamina Spocka, Kennedych i wreszcie Mastersa i Johnson. Doktor Spock, ekspert w kwestiach dotyczących wychowania z czasów amerykańskiego wyżu demograficznego, powiedział mi kiedyś z rozbrajającą szczerością: „Wszystko kręci się wokół seksu!”. W rzeczy samej seks – w swojej najpotężniejszej i transcendentalnej formie – warunkuje przetrwanie gatunku, pozwala na odkrycie własnej tożsamości, a także stanowi najbardziej intymny wyraz uczuć między dorosłymi ludźmi.

Historia Williama Mastersa i Virginii Johnson, jak zapewne żadna inna, bezpośrednio opisuje tajemnice seksu i miłości. Ich życie publiczne stanowi niezrównane źródło wiedzy na temat amerykańskiej rewolucji seksualnej oraz zmian kulturowych, które miały wpływ także na teraźniejszość. Z kolei ich prywatny związek odzwierciedla najczęstsze napięcia, pragnienia i przeciwieństwa, jakie pojawiają się w relacji między kobietą a mężczyzną.

Po raz pierwszy przeprowadziłem wywiad z doktorem Mastersem, kiedy przeszedł na emeryturę w grudniu 1994 roku, już wtedy wykazując pierwsze symptomy choroby Parkinsona, która zabrała go siedem lat później. W 2005 roku, po kilku falstartach i wielu godzinach rozmów, odbytych także podczas długiej wizyty w jej domu w St. Louis, w końcu udało mi się nakłonić do współpracy Virginię Johnson. Mimo światowej sławy ona i Masters byli „jednymi z najbardziej skrytych osób na ziemi – jak wyznała Johnson, dodając: – Praktycznie nikt nas dobrze nie znał. Ludzie dużo spekulowali, ale niewiele wiedzieli”.

Przez lata praca Mastersa i Johnson pozostawała ściśle tajna, ponieważ oni sami woleli unikać rozgłosu. Dopiero teraz – gdy wielu związanych z nimi ludzi zgodziło się na wywiady i udostępniło listy oraz poufne dokumenty, a Masters nawet swój niepublikowany dotąd dziennik – możemy w pełni poznać ich niezwykłe życie. Chociaż w czasie największego amerykańskiego badania seksualności, w którym setki kobiet i mężczyzn osiągnęły ponad dziesięć tysięcy orgazmów, zdobyli ogromną wiedzę kliniczną, ich historia w dużej mierze dotyczy nieuchwytnych i trudnych do zdefiniowania aspektów ludzkiej intymności.

Jak wielu do dziś pyta: „Czymże jest ta miłość”?

– T.M.

Long Island, Nowy Jork

kwiecień 2009

CZĘŚĆ PIERWSZA

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Dziewczyna z Golden City

Wszystko często zaczyna się na tylnym siedzeniu zaparkowanego auta.

Trzeba się pośpieszyć i zrobić, co trzeba. Nie jest to miejsce, w którym

można wyrazić swoją osobowość.

William H. Masters

Kierunek jazdy w ciemności wskazywały dwa snopy światła z lamp samochodu torującego sobie drogę przez nieubłaganą czerń wsi w Missouri. Plymouth wiozący Mary Virginię Eshelman i jej chłopaka ze szkoły średniej, Gordona Garretta, toczył się powoli po szerokim pasie nieoświetlonego asfaltu, gdzie absolutny mrok rozpraszały tylko gwiazdy i księżyc.

Na swoją randkę z Mary Virginią chłopak pożyczył nowiutki samochód Garrettów – zielonego sedana z 1941 roku, z błyszczącą chromowaną kratownicą, sterczącą ozdobą dachu, potężnymi błotnikami i szeroką tylną kanapą. Mijali farmy i pola uprawne na ziemi wyrwanej prerii z wysoką trawą. Tego wieczora dołączyli do przyjaciół w The Palace, jedynym kinie w miasteczku, gdzie muzyka i taniec hollywoodzkich musicali pozwoliły im uciec od nudy Golden City. Dzięki wiadomościom z telewizji zdawali sobie sprawę z istnienia wielkiego świata poza granicami ich rodzinnego miasteczka liczącego ośmiuset mieszkańców. Golden City, zlokalizowane tuż przy Górach Ozark, wydawało się bliższe wiejskiej Oklahomie niż wielkomiejskiemu St. Louis – zarówno pod względem odległości, jak i panującej tu dewocji.

Zanim ruszyli do domu, Gordon zjechał na pobocze i wyłączył światła. Chrzęst kół na żwirze nagle ucichł, zapadła cisza. Mary Virginia i jej chłopak zatrzymali się w ustronnym miejscu, gdzie mogli pozostać niezauważeni.

Siedząc na przednim siedzeniu, Gordon rozpiął bluzkę i poluzował spódnicę swojej dziewczyny, by dotknąć jej nagiej skóry. Nie poruszyła się ani nie zaprotestowała, zamiast tego tylko patrzyła na niego w osłupieniu. Mary Virginia nigdy wcześniej nie widziała penisa, prócz – jak sobie później przypomniała – chwili, gdy matka zmieniała pieluszkę jej młodszemu bratu. Tamtej nocy, krótko po swoich piętnastych urodzinach, Mary Virginia Eshelman (później znana światu jako Virginia E. Johnson) po raz pierwszy poznała tajemnice ludzkiej intymności. „Nic o niczym nie wiedziałam”, przyznała kobieta, która z doktorem Williamem H. Mastersem miała stworzyć niezwykły duet. Parę, która z czasem stała się synonimem seksu i miłości w Ameryce.

Dorastając w purytańskiej rodzinie ze Środkowego Zachodu, Mary Virginia dowiedziała się, że seks to coś grzesznego, a do tego praktycznie nieobecnego w zapierających dech filmowych romansach, które chłonęła przed drugą wojną światową. Tak jak wiele kobiet jej pokolenia, nauczyła się, że seks to co najwyżej niemiły obowiązek, który lepiej zostawić mężatkom. Po latach Virginia nazywała Gordona Garretta „chłopcem z ogniście rudymi włosami”. Wolała nie ujawniać jego personaliów, tak jak ukrywała każdy niemiły fakt ze swojego życia i wspomnienia o wymykającej jej się wciąż miłości. Jak przyznała całe dekady później: „Nigdy nie wychodziłam za mężczyzn, na których naprawdę mi zależało”. A jednak nigdy nie zapomniała Gordona Garretta i owej nocy za granicami Golden City, kiedy nastolatkowie stracili swoją niewinność.

Para młodych ludzi pieściła się w mroku pobocza, powoli przesuwając na tylną kanapę. Dyszeli, więc szyby niebawem zaparowały. Samochody – w Golden City ciągle jeszcze nowość – pozwalały na względną intymność. Gordon zaciągnął ręczny, żeby rodzinne auto nie odjechało, gdy ich uwaga skupiona będzie na czymś innym.

Gordon towarzyszył Mary Virginii przez całą szkołę średnią. Miał metr osiemdziesiąt wzrostu i posturę wiejskiego chłopca. Był jednocześnie na tyle twardy, by grać w szkolnej drużynie futbolowej, i na tyle wrażliwy, by z Mary Virginią łączyła go muzyczna pasja. W ostatniej klasie wszędzie widywano ich razem. Gordon był jej ukochanym.

Po tym, jak Mary Virginia przeskoczyła dwie klasy w szkole średniej w Golden City, nagle trafiła do starszego towarzystwa, w którym obracał się także rudy Garrett, liczący sobie wtedy już siedemnaście lat. Dziewczyna miała jasnobrązowe, mocno kręcone włosy, pełne empatii szaroniebieskie oczy oraz lekko zaciśnięte usta. Zazwyczaj jej twarz zdobił enigmatyczny uśmiech w stylu Mona Lisy, który szybko mógł przerodzić się w o wiele bardziej ujmującą minę. Jak pozostali Eshelmanowie, miała wyraźne kości policzkowe, wyprostowaną postawę i idealne ramiona. Choć smukła, cieszyła się wystarczająco krągłymi biodrami, by wyglądać na dojrzałą, chociaż niektórzy chłopcy oceniali ją dość ostro. „Była wysoka, chuda i płaska – przypominał sobie Phil Lollar, w tamtych czasach jej nieco młodszy kolega z pobliskiej farmy. – Po prostu zwyczajna dziewczyna”. Jednak większość nastolatków z Golden City podziwiała wyczucie stylu Mary Virginii, bo w takim miejscu bardzo go brakowało. W małomiasteczkowym świecie dziewczyna mówiła i ubierała się jak młoda dama, przez co nawet koledzy z klasy nie domyślali się, ile naprawdę miała lat. Najbardziej wyróżniał się jej głos – urzekający instrument, który udoskonalała później jako piosenkarka. Starsza siostra Gordona, Isabel, potwierdziła kiedyś, że ubrania Mary Virginii nigdy nie wyglądały na zniszczone czy niechlujne, jak to się często spotykało u dzieci farmerów na obszarze dotkniętym przez katastrofę ekologiczną lat trzydziestych. Zdaniem Isabel dziewczyna jej brata „zawsze nosiła się schludnie oraz kobieco” i „była ładna”.

Samochód ojca Gordona, nowiutki plymouth, wydawał się idealny – był niczym kareta, którą chłopak wiózł swoją preriową księżniczkę. W przeciwieństwie do innych młodych ludzi dorastających w czasach Wielkiego Kryzysu, Mary Virginia pewnie patrzyła w przyszłość, być może dlatego, że jej matka, Edna Eshelman, nie tolerowała innego podejścia. „Myślę, że Gordon bardzo ją lubił – opowiadała jego druga siostra, Carolyn. – Jej matka zadowalała się tylko tym, co najlepsze, a Mary Virginia była do niej podobna”. Siostry Garretta uważały ją więc za dobrą dziewczynę – taką, którą Gordon mógłby z dumą wziąć na bal na zakończenie szkoły i z którą pewnego dnia mógłby się ożenić. Ich zdaniem na pewno nie należała do tego rodzaju kobietek, które można przyłapać na igraszkach na tylnym siedzeniu ich rodzinnego samochodu.

W tym szczególnym wieku Mary Virginia zdążyła posiąść też wiedzę na temat obłudy, jaka rządziła życiem młodych dziewcząt w Ameryce. Wiedziała, co powiedzieć i jakie zwyczaje zachowywać, a hipokryzja obrońców moralności i fundamentalistów dyktujących kobietom „właściwy” styl życia nie była jej obca. Mimo to postanowiła nigdy nie tracić swojej niezależności. Zamierzała ułożyć sobie życie na własnych zasadach, bez względu na to, co mówiła jej matka oraz inni ludzie. Chętnie grała rolę „dobrej dziewczynki – zarówno w szkole, jak i w domu – chociaż w sercu wiedziała, że nią nie jest. „Zawsze zachowywałam pozory bycia córeczką mamusi, ale tak naprawdę robiłam dokładnie to, co chciałam – wyjaśniła. – Po prostu pilnowałam, by nikt się o tym nie dowiedział”.

Tej nocy, kiedy straciła dziewictwo, nie czuła się ani do tego zmuszona, ani tym zbrukana. Prosty akt zakończył się po paru minutach. Seks wydał jej się przyjemny, chociaż dziwny. Nie myślała ani trochę o orgazmie, wydolności seksualnej czy obopólnej satysfakcji, czyli o sprawach, którym wraz z Mastersem poświęciła później wieloletnie badania. Zamiast tego zaufała chłopakowi i zdała się na niego. Dopiero dużo później zdała sobie sprawę, że również on przeżył wtedy swój pierwszy raz.

„Wszystko potoczyło się samo, bardzo naturalnie – podsumowała z nutką nostalgii i rozbawienia, wspominając wspólną przygodę. – Matka padłaby trupem, gdyby się dowiedziała”.

Życiem Mary Virginii w dużej mierze rządził przypadek; przypadkiem był nawet przyjazd jej rodziny do Golden City. Ojciec, Hershel Eshelman – na którego wszyscy wołali „Harry”, bo to było jego drugie imię – żył ze swoją żoną Edną w Springfield. 11 lutego 1925 roku właśnie tam na świat przyszła ich córka. Rodzice Harry’ego byli mormonami, ale ani on, ani jego żona do osób religijnych nie należeli. Eshelmanowie pochodzili z niemieckiej Hesji, a do Ameryki trafili w trakcie wojny o niepodległość. W czasie pierwszej wojny światowej sierżant Harry Eshelman z Baterii A Piątego Regimentu Artylerii zobaczył tyle krwi i śmierci, że wystarczyło mu na całe życie. W tym samym konflikcie zbrojnym we Francji został ranny jego młodszy brat. Po wojnie Eshelman, wtedy dwudziestodziewięcioletni, powrócił do południowo-zachodniego Missouri, pragnąc doświadczyć uroków prostego życia ze świeżo upieczoną żoną, Edną Evans. Poznali się dzięki młodszej siostrze Harry’ego, którą dwudziestoletnia Edna uczyła w szkole.

Nie minęło wiele czasu, nim pani Eshelman jasno określiła, że nie zamierza żyć według skromnego planu Harry’ego. „Matka chciała dobrze wyjść za mąż i właśnie jego sobie upatrzyła”, wspominała dorosła Virginia”.

Harry Eshelman był smukłym farmerem, naturalnie uprzejmym, jednak niekoniecznie ambitnym. Najwyraźniej niczego więcej prócz kawałka ziemi i pełnego skupienia na jedynym dziecku nie było mu trzeba. Na zdjęciach Harry, ze swoją pociągłą twarzą i wyraźnie zarysowanymi kośćmi policzkowymi, przypominał Raya Bolgera, pamiętnego stracha na wróble z Czarnoksiężnika z Krainy Oz. Mary Virginia cieszyła się, że była jego oczkiem w głowie. „Zawsze starałam się przypominać ojca i rodzinę z jego strony – powiedziała z dumą wiele lat później. – Zdecydowanie byłam córeczką tatusia”. Harry potrafił podołać wszystkiemu – od budowy domu po rozwiązywanie zadań z algebry, gdy Mary sama sobie nie radziła. Jako że wcześniej należał do kawalerii, całkiem sporo wiedział o koniach. Umiejętności wystarczyło mu na popisywanie się przed pomocnikami na farmie albo by za domem uczyć córkę jazdy na szerokich grzbietach perszeronów. „Matka przychodziła i wrzeszczała na niego, żeby mnie pilnował, a on tylko się uśmiechał, machał do niej i sadzał mnie na koniu”, wspominała Virginia. Harry uczył też córkę, jak prasować plisowaną spódnicę i robił „drewniane” buty z kartonu do jej przebrania na szkolny koncert. „Ten człowiek potrafił wszystko!”, podsumowała później Johnson.

Kiedy Mary Virginia skończyła pięć lat, jej rodzice postanowili wyjechać z południowo-zachodniego Missouri, czując już na karku oddech Kryzysu. Wyruszyli pociągiem do Kalifornii, szukając nowego początku. W Palo Alto Harry znalazł pracę przy szklarniach i ogrodach rządowego szpitala, w którym zajmowano się rannymi żołnierzami. „To była dobra posada – wspominała Virginia. – Mieszkaliśmy na terenie szpitala, gdzie wzniesiono piękne ogrody i piękne domy”. Trafiwszy do połączonej z przedszkolem szkoły progresywistycznej, doskonale radziła sobie z nauką. Jako wygadana i cwana dziewczynka skończyła ósmą klasę już w wieku dwunastu lat.

Dla uciekinierów z suchych równin Missouri kampus szpitala musiał wyglądać jak Eden – ogród, który miał ich ochronić przed naporem Wielkiego Kryzysu. Zamiast szarego pyłu przysłaniającego niebo, patrzyli na mglisty splendor linii brzegowej i podziwiali surowy majestat Pacyfiku.

Z okazji jakiegoś święta ojciec Virginii wyruszył na plażę w garniturze i słomianym kapeluszu. Jego zdjęcie z tamtego dnia przywołuje wspomnienia z dzieciństwa. „Miałam na sobie swój mały strój kąpielowy i bawiłam się tuż przy brzegu – wyjaśniała Virginia, spoglądając na fotografię. – Wyszłam trochę za daleko i złapały mnie fale. Byłam taka drobniutka”. Mary Virginia przewróciła się i wciągnęło ją pod powierzchnię wody. Harry Eshelman nie zastanawiał się ani chwili i rzucił się jej na pomoc w pełnym ubraniu, w oczach córki wyrastając na bohatera. „Tata po prostu przyszedł i mnie uratował”, skonstatowała.

W końcu Ednie znudziła się Kalifornia. To ona wpadła na pomysł emigracji do Złotego Stanu, razem z innymi farmerami, których nękały kłopoty. Szybko jednak zatęskniła za domem, rozczarowana pracą męża przy szpitalu dla weteranów. Ku rozgoryczeniu małżonka i córki, Edna podjęła decyzję o wyjeździe, a Harry doskonale wiedział, że lepiej jej się nie sprzeciwiać. Dostosował się do życzeń żony bez protestów. „Mama upierała się, że chce wrócić do rodziny i przyjaciół. Po prostu tęskniła”, wyjaśniła Virginia, chociaż pamiętała o tym, że większość krewnych jej matki przeniosła się do Kalifornii. Harry skontaktował się ze swym ojcem, który wciąż mieszkał w hrabstwie County, żeby uzyskać jego pomoc przy poszukiwaniu nowej farmy blisko Springfield. Udało się i znaleźli nowy dom jakieś osiemdziesiąt kilometrów na zachód od miasta. Eshelmanowie i ich młodziutka córka spakowali swój dobytek i wrócili rodzinnym samochodem do Missouri, do miejsca, gdzie panował jeszcze większy kryzys niż tam, gdzie zaczynali. „Dziadek znalazł tylko jedną wolną farmę, w Golden City”, wspominała Virginia. Przykrą zmianę pogarszał jeszcze fakt, że Golden City okazało się zupełnie nieciekawym miasteczkiem. „To malutka miejscowość – opisywała Virginia – dosłownie nikt tam nie mieszkał”.

Golden City szczyciło się mianem „stolicy preriowego siana”. Dla młodych ludzi z marzeniami było to miejsce, z którego się uciekało, jak wspomina Lowell Pugh, jeden z rówieśników Virginii, w dorosłym życiu właściciel domu pogrzebowego. Jego zdaniem „każda dziewczyna, o ile jeszcze nie znalazła męża i nie zaszła w ciążę, marzyła tylko o małżeństwie albo wyrwaniu się z miasteczka”.

Exodus Eshelmanów z Kalifornii do Missouri uwidaczniał jeszcze jeden istotny fakt: chociaż Mary Virginia uwielbiała ojca, to matka rządziła w rodzinie. Pojedynek woli rodziców stał się największym problemem w życiu młodej Mary Virginii. Edna miała własne poglądy na temat roli kobiety, a jej córka posłusznie je akceptowała, ale tylko w zasięgu wzroku matki, by buntować się przeciwko nim, gdy rodzicielka tego nie widziała. W domu Eshelmanów najważniejsze okazały się pozory. „Miała bardzo wyraźne pojęcie tego, jaka powinna być żona i matka. Cały czas grała! – wspominała Virginia. – Albo naprawdę uważała, że jest lepsza od reszty świata, albo chciała taka być”.

Edna Evans wychowała się jako średnie dziecko w rodzinie bardziej wierzącej niż Eshelmanowie. Wyrosła z niej atrakcyjna, szczupła i gibka kobieta z krótko przyciętymi, brązowymi włosami. Jej mąż patrzył na świat przyjaznym i naiwnym wzrokiem; w oczach Edny można było dojrzeć więcej sceptycyzmu i społecznej ambicji. Zawsze wydawała się brać udział w jakimś bliżej nieokreślonym wyścigu. Niewiele w małżeńskim życiu Edny poszło po jej myśli. Kiedy trafiła do Golden City, najwyraźniej z pełną determinacją postanowiła przejąć kontrolę nad swoim otoczeniem i nauczyć tego córkę. „Wszyscy mnie hołubili i wyrosłam w przeświadczeniu, że samorealizacja oraz talenty to wspaniałe sprawy, ale najważniejsze w życiu to wyjść za mąż”, wspominała Virginia. Jej matka upierała się, by pozostali mieszkańcy miasteczka zwracali się do córki, używając obu imion – Mary Virginia. „Chciała, żeby mówiono na mnie »Mary Virginia«, bo żyliśmy w czasach, gdy każda dziewczyna nazywała się Judy Ann albo Donna Marie”. Oczywiście w ramach nastoletniego buntu Mary Virginia poinstruowała wszystkich kolegów i koleżanki ze szkoły, by mówili do niej po prostu „Virginia”.

Matka miała wysokie aspiracje, więc załatwiła córce fortepian i lekcje gry, a sama uczyła ją szycia i gotowania. Pod nieobecność męża przejmowała też rolę mężczyzny. „Pewnego lata w czasie zbiorów moja matka, ta drobniutka kobieta, wyszła na pole, żeby jeździć traktorem i robić tego typu rzeczy – opowiadała Virginia. – Jeśli sytuacja ją do tego zmuszała, potrafiła podjąć się praktycznie wszystkiego”.

Mieszkanie na farmie prawie dziesięć kilometrów od centrum miasteczka z nieadekwatną nazwą sprawiło, że Edna z rozpaczą próbowała rozwinąć swoje życie towarzyskie. Raz w miesiącu wybierała się na spotkanie kobiet z okolicy, gdzie pojawiała się też pani Garrett. Organizowano je regularnie, wybierając dom kolejnej członkini tego kółka; paplały, dzieliły się ploteczkami i cieszyły tak rzadkim towarzystwem innych kobiet. „Edna była bardziej dziarska niż jej mąż, miała też o wiele większe ambicje, chciała więcej dla siebie i rodziny – podsumowała Isabel Garrett Smith. – Córka napawała ją dumą. Dobrze ją wyszkoliła”. Chociaż jej mąż w obliczu panującej w kraju biedy popierał demokratów, Edna widziała swoją szansę w Partii Republikańskiej. „Przez całe życie starała się jakoś wyróżniać”, wyjaśniła Virginia. Polityka zapewniała rzadkie chwile podniecenia na skądinąd nudnej farmie Eshelmanów.

Nikt nie odczuwał tej izolacji mocniej niż Mary Virginia. Grusza na tyłach ich podwórza stała się dla niej miejscem lektury; w ciepłe popołudnia to tam zasiadała z Biblią albo powieściami ukrywanymi przed matką, marząc o wielkim świecie. „Nie miałam koleżanek – wspominała. – Ja tylko czytałam ludzi jak książki. Zawsze chciałam wiedzieć, jak wygląda ich życie. Moi dziadkowie, krewni i znajomi rodziców przychodzili w odwiedziny, a ja przez cały czas prosiłam, żeby mi opowiadali o swoim dzieciństwie. Uwielbiałam słuchać historii innych, chyba dlatego, że jako jedynaczka czułam się samotna”.

Pewnego lata Mary Virginia wyjechała na tydzień do starszej siostry Edny, która pozwoliła siostrzenicy hulać po przestronnym mieszkaniu. W szufladzie dziewczynka znalazła prywatne rzeczy ciotki, w tym plik listów napisanych przez mężczyznę prowadzącego małą prywatną szkołę dla chłopców na pogórzu Missouri. Po rodzinie krążyła opowieść, że ciotka, wtedy czterdziestoletnia, omal go nie poślubiła. Mary Virginia odkryła przyczynę, dla której do ceremonii nie doszło. „Znalazłam te urocze listy miłosne, pisane z pasją, której nie zapomnę do końca życia. Wszystkie przewiązano wstążką – opowiadała. – Wynikało z nich, że mężczyzna miał mieć dziecko z miejscową dziewczyną, więc ciotka nie chciała już z nim nawet rozmawiać. Odeszła i nigdy za nikogo innego nie wyszła. Wspaniała, tragiczna historia”.

Tego typu tajemnicze opowieści o zagrożeniach płynących z uczuć i pociągu fizycznego z pewnością miały wpływ na podejście Edny do rodzącej się seksualności córki oraz na wysiłki, jakie podejmowała, by ochronić Virginię przed wszelkimi pokusami. „Nigdy o niczym mi nie opowiadała, nawet o menstruacji – wyznała po latach Virginia. – Kategorycznie odrzucała wszystko, co miało związek z seksem. O tym się zwyczajnie nie mówiło”. Oczywiście na farmie pełnej koni, świń i innych ciepłokrwistych zwierząt trudno było unikać tego tematu, a może nawet wręcz stawało się to niemożliwe. Historycy Krainy Ozark, leśnych ostępów na prerii, potwierdzali sprośną naturę wiejskiego życia: kiedy miejscowi rolnicy nie zagłębiali się w Słowo Boże, praktykowali elementy pogaństwa jeszcze w latach dziewięćdziesiątych dziewiętnastego wieku, uprawiając seks na polach, żeby zapewnić sobie duży plon. „Dorastając, poznałam kobiecy strach przed ciążą i miejscową prostytutkę”, wspominała Virginia. W Golden City za czasów jej pokolenia – zdaniem przedsiębiorcy pogrzebowego Lowella Pugha, który zajmuje się również kronikami miasteczka – w Kansas City mieszkały trzy kobiety uprawiające najstarszy zawód świata.

Unikanie intymnych tematów stało się bardziej skomplikowane, kiedy Edna zaszła w ciążę i urodziła chłopca, Larry’ego, dwanaście lat młodszego od Mary Virginii. Mimo to matka postanowiła, że wszelkie informacje o seksualności – jak wszystkie lekcje, których udzielała córce – muszą zostać przekazane na jej warunkach. Pewnego wieczoru, kiedy Virginia czytała książkę, Edna weszła do jej sypialni z wyraźnie zatroskaną miną. Zaczęła mruczeć coś pod nosem o seksie, używając niejasnych terminów i eufemizmów. „Byłam bardzo młoda, kiedy próbowała opowiedzieć mi o ciąży i o tym, jak do niej dochodzi – wyjaśniała Virginia. – Nic z tego nie zrozumiałam”. Dziewczynka słuchała w milczeniu, ale nie uważała.

Kiedy Mary Virginia zaczęła dojrzewać i jej ciało się zmieniło, poczucie samotności stało się nieznośne. Gdy zaczęli ją interesować chłopcy, zauważyła, że może zwrócić ich uwagę poprzez uśmiech, odpowiednią postawę albo zarzucanie włosami.

Vaughn Nichols – kolega ze szkoły, który mieszkał w okolicy – podczas rozmowy wspominał gorące lato, kiedy to podjeżdżał swoją ciężarówką pod dom Eshelmanów. Co tydzień odbierał od nich dwie albo trzy skrzynki jajek (po trzydzieści tuzinów każda) i inne towary, by zawieźć je na targ. Na farmie Eshelmanów było na co popatrzeć. Harry i Edna mieszkali w białym, piętrowym domu, liczącym niemal sto lat, otoczonym przez sto sześćdziesiąt akrów pszenicy, kukurydzy, lucerny i trawy. W gospodarstwie trzysta kur znosiło im jajka, kilka krów czekało na wydojenie, a świnie tarzały się w błocie. Ale Vaughn nie potrafił oderwać wzroku od Mary Virginii. Na zawsze zapamiętał widok dziewczyny ubranej w naprawdę krótkie szorty. „Chyba się mnie nie spodziewała”, wyjaśniał, dodając, że nawet jeśli Virginia go polubiła, niczego takiego nie powiedziała.

Po obejrzeniu filmu w kinie The Palace, Vaughn i inni chłopcy wybierali się na tańce z dziewczętami ze szkoły średniej w Golden City, w tym z Mary Virginią. Oprócz srebrnego ekranu w The Palace można było znaleźć małą kawiarnię o nazwie The Green Lantern, gdzie tańczyli fokstrota i rozmawiali. „Wszystkie dziewczyny tańczyły lepiej od nas – wyznał ze śmiechem Vaughn. – A Mary Virginia bardzo lubiła towarzystwo”. Nikt jednak nie liczył się dla niej bardziej niż Gordon Garrett, którego rodzina mieszkała jakieś trzy kilometry od farmy Eshelmanów. „Nigdy wcześniej nie spotykał się z nikim tak długo – przyznała jego siostra, Isabel. – Wydaje mi się, że jako jedna z niewielu potrafiła mu się postawić”.

Chociaż Gordon, znany jako „Red” albo „Flash”, był porządnym chłopakiem, potrafił od czasu do czasu wypić cichaczem jedno czy dwa piwa z kolegami i nie dać się złapać. Równie umiejętnie udawało mu się ukryć nocne przejażdżki samochodem z Mary Virginią. Gordon nigdy nie przechwalał się przed znajomymi swoimi podbojami. Zamiast tego dawał do zrozumienia, że jest dla dziewczyny kimś wyjątkowym. „Zdawał sobie sprawę, że straciłam z nim dziewictwo – wyjaśniła Virginia. – Odniósł się kiedyś do tego. Jak mężczyzna może nie wiedzieć, że jego partnerka nikogo wcześniej nie miała? Przecież to dość oczywiste”. Gordon – zapewne obawiając się, że mógł zrobić jej krzywdę – zapytał delikatnie, czy wszystko z nią w porządku. „Żaden z niego poeta – wspominała – ale zainteresował się tym, co czułam i czy mi się podobało. Nie wiem, czy starał się celowo, ale wykazał się zrozumieniem i troską. Nie miałam pojęcia, jak mu odpowiedzieć”. Mary Virginia nie miała zamiaru potwierdzać, że to był jej pierwszy raz. Uznała zresztą, że nie musi: „On to po prostu wiedział”.

W kronice szkolnej, gdzie uczniowie „przepowiadali” przyszłość swoich kolegów i koleżanek, nie stroniąc przy tym od żartów, celowo umieszczono ich zdjęcia obok siebie. Opublikowano też to, co zdaniem całej klasy miało się wydarzyć:

CHICAGO: Pan i pani Gordan [sic] Garrettowie informują, że ich córka rozpoczęła naukę w Szkole dla Dziewcząt Panny Virginii Townley w Sunny Slope nad Chicken Creek. Pani Garrett przed ślubem nosiła nazwisko Eshelman.

Kiedy Mary Virginia ukończyła szkołę w 1941 roku, jej życie w Golden City, dotychczas tak nudne i powolne, nagle nabrało kolorów; ale oto całe jej pokolenie odczuło początek wojny. Starszy brat Gordona dołączył do Straży Wybrzeża i przez czas trwania wojny stacjonował w Nantucket. Gordon uzyskał roczne odroczenie i pozostał na farmie, by pomagać rodzinie. „Jedynym powodem, dla którego go nie poślubiłam ani nawet tego nie rozważałam, była niechęć do życia na farmie – wyjaśniła wiele lat później Virginia. – Chciałam iść do college’u i spróbować swoich sił w wielkim świecie”. Niektórzy wyczuli, że zdaniem Eshelmanów ich progi były dla Gordona zbyt wysokie. „Zostawiła go – wspominała jego siostra, Carolyn. – Nie chciała go, bo miał zostać na wsi. Ona zaś zamierzała się stamtąd wyrwać. Była wymagająca i życie z farmerem jej nie zadowalało”.

Eshelmanowie zdecydowali się wysłać Mary Virginię do Drury College w Springfield, żeby uczyła się muzyki. „Zawsze marzyłam tylko o tym, by śpiewać w Metropolitan Opera albo w ogóle zostać międzynarodową gwiazdą opery”, wyjaśniła Virginia. Wreszcie Harry i Edna również wyprowadzili się z Golden City i wrócili do rodzinnego Springfield.

Rok po skończeniu szkoły, po wydarzeniach w Pearl Harbor, Gordona zmiotła fala patriotycznego ferworu – postanowił pójść do wojska. W dniu wyjazdu – jak Edna dowiedziała się później od jego matki – stał zrozpaczony na stacji, czekając na pociąg do hrabstwa Lamar, gdzie miał dołączyć do pozostałych ochotników. Liczył na to, że Mary Virginia przyjdzie, by się pożegnać. Rozglądając się z rozczarowaniem, Gordon powiedział swojej młodszej siostrzyczce: „Będziesz musiała zostać moją dziewczyną, bo zostałem sam”.

W chwili, gdy Edna opowiedziała tę historię swojej córce, Mary Virginia już od dawna nie mieszkała w Golden City. „Nie przejmowałam się tym. Miałam to zupełnie gdzieś – wspominała. – Nie spotykaliśmy się już wtedy, widywałam się z wieloma chłopakami. Kiedy teraz o tym myślę, nie mogę uwierzyć, że byłam aż tak bezduszna. W ogóle nie zastanawiałam się nad tym, co mu robiłam. Całe miasteczko wiedziało, że Gordon z nikim innym się nie ożeni”.

ROZDZIAŁ DRUGI

Złamane serce

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZECI

Pani Johnson

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ CZWARTY

Byle nie wracać do domu

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ PIĄTY

Prawdziwy cud

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ SZÓSTY

Ekspert w dziedzinie płodności

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ SIÓDMY

Żona idealna

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ ÓSMY

Wolność nauki

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ DZIEWIĄTY

Przez dziurkę od klucza

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ DRUGA

ROZDZIAŁ DZIESIĄTY

Macierz

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ JEDENASTY

Eksperyment

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ DWUNASTY

Ochotnicy

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZYNASTY

Noah

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ CZTERNASTY

Maski

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ PIĘTNASTY

Odejście z uczelni

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ SZESNASTY

Kwestia zaufania

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ SIEDEMNASTY

Odkrywanie sekretów

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ OSIEMNASTY

„Współżycie seksualne człowieka”

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ TRZECIA

ROZDZIAŁ DZIEWIĘTNASTY

Radość z publikacji

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY

Skupienie na uczuciach

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY PIERWSZY

Terapia seksualna

Dostępne w wersji pełnej

RODZIAŁ DWUDZIESTY DRUGI

Surogatki

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY TRZECI

Playboy

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY CZWARTY

Naprawiając małżeńskie łoże

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY PIĄTY

Zapach miłości

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY SZÓSTY

Zdrada

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY SIÓDMY

Układ małżeński

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ CZWARTA

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY ÓSMY

Ruch feministyczny

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ DWUDZIESTY DZIEWIĄTY

Seksualny biznes

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY

Więzi przyjemności

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY PIERWSZY

Droga do gwiazd

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY DRUGI

Zmiana orientacji

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY TRZECI

Obietnica przyszłości

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY CZWARTY

Piękna i Bestia

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY PIĄTY

Kryzys

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY SZÓSTY

Rozstanie

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY SIÓDMY

Dla tych róż

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY ÓSMY

Pary

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ TRZYDZIESTY DZIEWIĄTY

In Memoriam

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ CZTERDZIESTY

Niezapominajki

Dostępne w wersji pełnej

Od autora

Dostępne w wersji pełnej

Nota bibliograficzna

Dostępne w wersji pełnej

Uwagi do poszczególnych rozdziałów

Dostępne w wersji pełnej

Literatura

Dostępne w wersji pełnej

O autorze

Dostępne w wersji pełnej

Polecamy również:

Anya Lipska

TOŃ

Współczesny Londyn. Tamiza wyrzuciła na brzeg ciało młodej dziewczyny. Jedyną wskazówką mogącą pomóc w ustaleniu jej tożsamości jest tatuaż w kształcie serca. Kim jest i dlaczego zginęła?

Janusz Kiszka i Natalie Kershaw ruszają w ślad za mordercą. On – znany wśród londyńskiej Polonii ryzykant, zawadiaka z solidarnościową przeszłością. Ona – młoda i ambitna pani detektyw. I choć pochodzą z dwóch różnych światów, muszą działać wspólnie, żeby dopaść zabójcę.

Morderca czai się tuż za rogiem. Londyn stanie się areną śmiertelnej gry, której stawką będzie ludzkie życie. Czy jednak nie jest za późno, by ocalić kolejną dziewczynę?

– Witamy w kraju, panie Kiszka – powiedziała, a on tylko jęknął. – Proszę posłuchać – powiedziała, przebierając szybko nogami, żeby dotrzymać mu kroku. – Ma pan dwie opcje – albo jedziemy na komendę i spędzi pan w pokoju przesłuchań dobrych parę godzin, albo zawiozę pana do miasta i po drodze sobie pogadamy – trochę zwolnił. – To dobra propozycja – dodała. – Rozmowa poza protokołem i podwózka do domu to na pewno lepsze niż dzień stracony na komendzie – zatrzymał się i spojrzał na nią, a w jego wzroku była wrogość pomieszana z rezygnacją.

Otworzyła bagażnik, żeby mógł włożyć plastikowe torby z alkoholem.

– Robi pan zapasy wódki? – spytała, uśmiechając się i próbując przełamać lody.

– Nie piję wódki – warknął. – Nie smakuje mi.

Wzniosła oczy do góry, patrząc na jego plecy przypominające stromą skałę. Kurwa, to będzie ciężka praca.

Wykurwiście! – pomyślał Janusz, gramoląc się do maleńkiego samochodu – 40 minut z głupią pizdą, która pewnie myśli, że Chopin był Francuzem.

Kershaw postanowiła się nie odzywać, dopóki nie wyjadą z lotniska i nie znajdą się na autostradzie. Trzymała się prawego pasa – jeśli nie będzie się spieszyć, będzie miała więcej czasu, żeby go przepytać.

– Mamy postępy w śledztwie. Chodzi o tę dziewczynę, którą znaleziono w hotelu Waveney Thameside – zaczęła. – Pana znajoma, Justyna Koz-low-ska – wymawiała nazwisko powoli, starając się zachować dźwięki obcego języka i tym razem się nie pomylić. Spojrzała z ukosa na Kiszkę, żeby zobaczyć, czy jest jakaś reakcja. Żadnej. – Mamy nagranie z hotelu – jest na nim ta dziewczyna i jakiś mężczyzna…