Redakcja stylistyczna

Joanna Złotnicka

Korekta

Ewa Szaniawska

Hanna Lachowska

Projekt graficzny okładki

Małgorzata Cebo-Foniok

Zdjęcie na okładce

© Kiselev Andrey Valerevich/Shutterstock

Tytuł oryginału

Snipers: Profiles of the World’s Deadliest Killers

Copyright © Text Copyright Richard Brown and Craig Cabell

All rights reserved.

For the Polish edition

Copyright © 2015 by Wydawnictwo Amber Sp. z o.o.

ISBN 978-83-241-5409-8

Warszawa 2015. Wydanie I

Wydawnictwo AMBER Sp. z o.o.

02-952 Warszawa, ul. Wiertnicza 63

tel. 620 40 13, 620 81 62

www.wydawnictwoamber.pl

Konwersja do wydania elektronicznego

P.U. OPCJA

juras@evbox.pl

Zabijmyż go śmiało, ale bez gniewu.

Brutus w dramacie Juliusz Cezar Williama Szekspira
(przeł. Józef Paszkowski)

Pragniemy wyrazić najwyższą wdzięczność redaktorowi Jamesowi Ravenscroftowi z wydawnictwa John Blake Publishing, który odszedł przedwcześnie. James, nie doczekałeś wydania tej książki, ale to dzięki Tobie znalazła się w druku. Byłeś wspaniałym człowiekiem i wykonałeś pierwszorzędną robotę. Trudno się nam pogodzić z tak wielką stratą. Pozostaniesz na zawsze w naszej pamięci.

Richard Brown i Craig Cabell

Kochanym Sue i Adamowi

Specjalne podziękowania dla przyjaciół, Colina „Sida” Warda (ex-Z Troop, 45 Commando) i Paula Greenowa (SG8).

Richard Brown

Kochanym Anicie, Samancie, Nathanowi i Fernowi

Specjalne podziękowania za pomoc dla snajperów, zawodowych żołnierzy sił pokojowych Wielkiej Brytanii i USA.

Craig Cabell

Od autorów

Znamy go z kina, choćby jako Skorpiona z Brudnego Harry’ego. Spotykamy go w książkach, takich jak Dzień Szakala Fredericka Forsytha czy Wojna szczurów Davida L. Robbinsa. Niektórzy widzieli go na własne oczy w akcji, a ten i ów mógł nawet być z nim w ogniu walki. Może ty, drogi czytelniku, dobrze znasz kogoś, kto miał do czynienia ze snajperem, a może jesteś zwykłym studentem lub klientem księgarni zainteresowanym nietypową lekturą. Jeśli tak, nasza propozycja powinna spełnić twoje oczekiwania. Na stronach tej książki spotkasz bezwzględnych zabójców, zawodowych żołnierzy, policjantów, szalbierzy, szaleńców, a także tragiczne postacie ofiar snajperów.

Po co pisać książkę o snajperach? Być może zło tkwi w samej naturze złożonego tworu zwanego „społeczeństwem”, które rzekomo podlega ciągłemu rozwojowi, a tak naprawdę niewiele się zmieniło na przestrzeni ostatnich dwustu lat. Minęły ponad dwa wieki od śmierci admirała Nelsona – pierwszej ofiary snajpera, która zaistniała w świadomości powszechnej i wryła się głęboko w jakże zawodną pamięć zbiorową. Od zamachu na prezydenta Kennedy’ego upłynęło zaledwie pięć dekad. A przecież oba te przypadki dowodzą, że przed strzałem snajpera nie chronią ani wysoki status społeczny, ani władza. John Lennon także nie przeżył konfrontacji z obłąkanym strzelcem.

Pracując nad tą książką, przekonaliśmy się, że snajper zawsze budzi powszechną grozę, która utrzymuje się jeszcze długo po oddaniu przez niego śmiertelnego strzału. Gdy wspominamy śmierć admirała Nelsona i prezydenta Kennedy’ego, przechodzi nas dreszcz na myśl o popełnionych na nich zbrodniach, ale przecież z identycznymi zabójstwami mamy do czynienia podczas wszystkich współczesnych konfliktów zbrojnych. Dlaczego więc nie poruszają nas relacje z wojen w Iraku czy Afganistanie? Bo uważamy, że nasi chłopcy biją się w słusznej sprawie? Że stosują się do zasad markiza Queensbury? Że walczą z otwartą przyłbicą, dając wrogowi równe szanse? Jeśli tak, jesteśmy w błędzie. My także mamy snajperów, a wojna to nie wymiana uprzejmości, lecz brutalna konfrontacja, pełna brudu i krwi. Terroryści giną bez wahania, by zadać śmierć niewinnym ofiarom.

Chcieliśmy pokazać, co dzieje się w głowie zabójcy – snajpera. Bez względu na to, czy kieruje się złą czy też dobrą intencją, snajper zabija z ukrycia i właśnie tego aspektu jego jestestwa dotyczy ta książka. Trzeba powiedzieć z brutalną szczerością: w działaniach snajperów nie ma nic chwalebnego. Należy je traktować jako racjonalną metodę rozwiązywania problemów. A przecież wielu ludzi miewa bardzo wiele problemów.

Opisujemy tylko słynne akcje współczesnych snajperów, chociaż mamy świadomość, że ta metoda walki istniała na długo przed wynalezieniem karabinu (o czym wspomniał we wstępie Frederick Forsyth). Wytyczyliśmy granicę czasową, aby pominąć niepewne obszary, niemające solidnego odzwierciedlenia w źródłach historycznych.

Nie poświęciliśmy oddzielnego rozdziału urodzonemu w 1608 roku lordowi Greville’owi Brooke, który trafił na karty historii jako gorliwy purytanin i nieugięty zwolennik parlamentaryzmu. Gdy odmówił udziału w prowadzonej przez króla kampanii szkockiej (1639-1640), został wtrącony do więzienia, ale w sierpniu 1642 roku, jako lord namiestnik hrabstw Warwick i Stafford, walczył pod Kineton z wojskami lorda Northampton w jednej z pierwszych bitew angielskiej wojny domowej. W lutym 1643 roku, dowodząc Konfederacją Midlandzką, wyparł rojalistów ze Stratford i szturmował Lichfield, gdzie zginął od kuli snajpera zainstalowanego na środkowej wieży katedry. To musiał być piekielnie dobry strzał, wziąwszy pod uwagę parametry użytkowe ówczesnej broni palnej. Dygresja ta pokazuje, że śmierć Brooke’a, jakkolwiek nastąpiła wskutek klasycznej akcji snajpera, nie poddaje się analizie ze względu na brak wiarygodnych informacji dotyczących siły wiatru, odległości czy rodzaju użytej broni (choć akurat co do broni mamy pewne przemyślenia).

W naszej książce staramy się trzymać określonego planu, który obejmuje:

a) Analizę działań współczesnych snajperów na tle dwustuletniego okresu rozwoju tego wojennego rzemiosła.

b) Wyjaśnienie wszelkich niuansów słynnych snajperskich strzałów i zdementowanie otaczających je fałszywych pogłosek.

c) Rozwianie mitów narosłych wokół snajperów i przybliżenie fachowych (tj. wojskowych) aspektów ich profesji.

d) Wykazanie potrzeby funkcjonowania snajperów w szeregach współczesnych służb bezpieczeństwa.

Życie i działalność snajpera okrywa zwykle mgła tajemnicy. My chcieliśmy ukazać czytelnikom różne wcielenia tej postaci. Nie byłoby to możliwe bez pomocy pracowników służb bezpieczeństwa, którym pragniemy złożyć w tym miejscu należne podziękowania. Staraliśmy się zachować jak najdalej idący realizm, ale z oczywistych względów nie ujawniamy żadnych szczegółów niedawnych operacji z udziałem brytyjskich lub amerykańskich sił pokojowych.

Craig Cabell

Richard Brown

Londyn

Przedmowa
Frederick Forsyth
Bezgłośna śmierć

Snajper od zawsze budzi fascynację elewów szkół wojskowych. Wśród wszystkich tych, którzy niosą śmierć wrogom, stanowi wyjątek zarówno pod względem uzbrojenia, jak i przygotowania psychologicznego oraz modus operandi. Gdy radzi sobie kiepsko, szybko ginie, jeśli jednak jest dobry w tym, co robi, staje się najskuteczniejszym zabójcą na polu walki.

Przez wiele wieków ludzie walczący na śmierć i życie widzieli się nawzajem. Nawet łucznik musiał mieć ofiarę w zasięgu wzroku. Inni wojownicy bili się w zwarciu, więc dostrzegali oznaki cierpienia w oczach przeciwnika, kiedy ostrze zagłębiało się w jego ciało, słyszeli jego krzyk, opryskiwała ich jego krew.

Po wynalezieniu muszkietu dystans między zabójcą a ofiarą zaczął rosnąć, ale ponieważ w zasięgu strzału karabinowego cel musiał być w miarę dobrze widoczny, wciąż można było dostrzec wyraz twarzy umierającego człowieka.

Dzisiejsze pole walki jest zupełnie inne, przypomina jakąś dziwaczną grę prowadzoną zdalnie za pomocą pilota. Artylerzyści, działonowi w czołgach czy żołnierze z obsługi moździerzy właściwie nie widzą zniszczeń, jakich dokonali. Piloci myśliwców i bombowców nie mają szans dostrzec swoich ofiar, które są daleko poza zasięgiem ludzkiego wzroku. A ofiary operatorów wyrzutni pocisków balistycznych i manewrujących mogą się znajdować nawet w innym kraju.

Bardzo rzadko dochodzi do walki wręcz, choć skądinąd wiadomo, że podczas akcji w jaskiniach Tora Bora operatorzy SAS musieli w końcu dobyć swoich noży KA-BAR, a w południowym Iraku brytyjscy żołnierze bili się na bagnety, tocząc bezpośrednie i krwawe boje z fanatykami. W takich chwilach mogli przynajmniej liczyć na gwałtowny przypływ adrenaliny, hormonu znoszącego strach i wrażliwość na ból w chwilach decydujących o życiu lub śmierci.

Inaczej rzecz się ma w przypadku snajpera. Lokuje się on – i zawsze się lokował – gdzieś pomiędzy dwiema wspomnianymi kategoriami. Może być kilkaset metrów od swojej ofiary, ale zawsze widzi każdy grymas twarzy, każdy gest, gniewne spojrzenie, ziewnięcie, błysk zębów w uśmiechu, widelec z porcją jedzenia wkładaną do ust, a wszystko to tuż przed zadaniem śmierci.

W przeciwieństwie do kanoniera, nigdy nie jest na tyle daleko, żeby niczego nie widzieć; ba! on musi widzieć wszystko. Ale nie dla niego żywszy przepływ krwi, gromkie okrzyki, bitewny żar, cięcia, pchnięcia i graniczący z obłędem bojowy szał tłumiący ludzkie odruchy. Spośród tych, którzy widzą wroga z bliska, tylko on jeden musi być zimnym głazem wyzutym z uczuć, nieznającym litości profesjonalistą, mechanikiem śmierci, morderczym narzędziem, któremu nie wolno brać jeńców, tylko zabijać.

Można wyróżnić trzy atrybuty charakteryzujące snajperskie rzemiosło, a co za tym idzie, parającego się nim człowieka. Po pierwsze, musi być wybornym strzelcem, dysponującym umiejętnościami mistrzów olimpijskich, zdolnym do spojenia się ze swym karabinem do tego stopnia, że człowiek i broń stają się jednolitym, niezawodnym instrumentem.

Po drugie, ze względu na to, że zadanie może wymagać czołgania się całymi kilometrami w celu znalezienia idealnej pozycji do oddania strzału, a potem nawet kilkudniowego nieruchomego oczekiwania na stanowisku, musi się cechować niezwykłą cierpliwością i odpornością. W przeciwnym razie zostanie zauważony z dala od swoich i zlikwidowany.

Wreszcie po trzecie, musi bez reszty wierzyć w to, co robi, aby być zdolnym do czasowego porzucenia roli troskliwego męża i ojca i przeobrażenia się w bezduszne narzędzie do zabijania.

Jeśli potrafi spełnić te trzy warunki, staje się prawdziwą maszyną do zabijania, działającą gładko, w bezruchu i w ciszy. Nikt nie dostrzeże go przed, w trakcie czy po oddaniu strzału. Dzięki umiejętnemu kamuflażowi lustrowanie obszaru, z którego padł strzał, przez lornetkę nie zdradzi jego stanowiska. Ten, który stoi obok ofiary, ma świadomość, że jest obserwowany przez dwoje oczu, zamaskowanych odległością, trawą, liśćmi i farbą. Ale jedyne, co może zrobić, to dać nura za jakąkolwiek osłonę, zanim kolejny strzał pozbawi go życia.

Wziąwszy pod uwagę koszt prowadzenia nowoczesnej wojny, snajper jest wręcz porażająco tani i wydajny. Jeden pocisk, jedna śmierć, jak wynika z filmu Snajper. Teoretycznie przy takiej skuteczności jedna skrzynka amunicyjna powinna mu wystarczyć do unicestwienia całego batalionu. Sam znajdzie się w poważnym niebezpieczeństwie tylko wówczas, gdy zostanie wykryty, bo zwykle działa daleko od swoich i nie może liczyć na wsparcie.

Uczyniłem snajpera bohaterem mojej pierwszej powieści Dzień Szakala. Jego zadanie było bardzo proste – miał trafić człowieka w głowę z odległości niecałych dwustu metrów. Tymczasem każdy snajper jest w stanie trafiać raz po raz w dziesiątkę na dystansie czterokrotnie większym.

Znane są przypadki, kiedy snajper, działający w warunkach miejskich bądź w terenie, zabił ponad stu nieprzyjaciół, nie ponosząc żadnej szkody, co jest praktycznie nieosiągalnym wyczynem dla zwykłego żołnierza piechoty.

Współczesne bitwy wręcz się roją od szafarzy śmierci kompletnie niewidocznych dla swoich ofiar. Pośród nich tylko snajper, sam pozostając w ukryciu, przypatruje się dokładnie, mruży oko i strzela tylko raz, w kompletnej ciszy. Bez wątpienia jest budzącym największy lęk uczestnikiem pola walki.

Frederick Forsyth

Wprowadzenie

W pewien ciepły wrześniowy wieczór przy stoliku stylizowanego w konwencji gotyckiego horroru pubu Czarna Wdowa została poczęta książka Snajperzy. Przebywaliśmy z Craigiem w stolicy w związku z udziałem w jakiejś wystawie i w jeden z niewielu wolnych wieczorów umówiliśmy się na piwo ze wspólnym znajomym z RAF-u. Wkrótce po przybyciu na miejsce okazało się, że ze względu na natłok zajęć nasz kolega mocno się spóźni. Popatrzyliśmy po sobie, myśląc o perspektywie spędzenia długiego wieczoru w towarzystwie jakiegoś gapiącego się na nas natarczywie wielkiego plastikowego straszydła. Mimo to, jak przystało na dobrych kumpli, zachowaliśmy stoicki spokój i nadrabiając miną, usiedliśmy przy stoliku.

Po pewnym czasie i kilku kufelkach rozmowa zeszła na tematy podejmowane tylko wówczas, kiedy piwo leje się strumieniami, a za oknami wstaje blady świt. Tym razem rozprawialiśmy kolejno o UFO, Strefie 51, Clincie Eastwoodzie, filmach Johna Carpentera oraz o zamachu na prezydenta Kennedy’ego. I właśnie wtedy nasza rozmowa przyjęła całkiem nieoczekiwany obrót.

Wyszło na to, że jedno półlitrowe piwo to za mało, by dokonać szczegółowej analizy strzałów oddanych do Johna Fitzgeralda Kennedy’ego. Musieliśmy zamówić następne. Z niejakim zaskoczeniem dostrzegliśmy łączące nas obopólne zainteresowanie tym tematem, nie tylko z tego względu, że jesteśmy miłośnikami broni palnej (a każdy miłośnik broni palnej lubi porozmawiać o karabinie Mannlicher-Carcano, którym posłużył się Oswald), ale także dlatego, że obaj mieliśmy własne teorie, które okazały się bardzo do siebie podobne. Rzecz jasna, nie miały nic wspólnego z oficjalną wersją wydarzeń. Wkrótce szkic rozdziału o zamachu na Kennedy’ego był gotowy (aczkolwiek tylko w naszych głowach), przy czym podeszliśmy do sprawy nietypowo: nie obchodziło nas, kto zabił prezydenta, skoncentrowaliśmy się wyłącznie na sposobie realizacji zadania przez snajpera (lub snajperów). Zastanawialiśmy się, jak sami zabralibyśmy się do tej roboty, gdybyśmy znaleźli się na miejscu zdarzenia w 1963 roku. W pewnej chwili przerwaliśmy i wymieniliśmy znaczące spojrzenia. Nasza teoria powinna działać. Pod względem balistyki była bez zarzutu. Innymi słowy, nie moglibyśmy spudłować.

Skoro był już rozdział, należało zabrać się za pozostałą część książki. Wkrótce pochłonęły nas historie najsłynniejszych snajperów[1]. Od dawna interesowałem się snajperami oraz używaną przez nich bronią. Wzięło się to stąd, że odkąd pamiętam, sam jestem zapalonym strzelcem. Im dłużej się strzela, tym bardziej dąży się do zwiększenia dystansu celnego trafienia. Postęp jest zjawiskiem jak najbardziej naturalnym. Nasz problem polegał na tym, że wprawdzie ruszyliśmy z miejsca, ale nie bardzo wiedzieliśmy, dokąd nas to zaprowadzi.

I wtedy nagle, jak rażeni gromem z jasnego nieba, dostrzegliśmy potencjał tkwiący w śmierci Nelsona. Przecież najprawdopodobniej zginął od pierwszego w dziejach prawdziwego strzału snajpera (co samo w sobie stanowi raczej wątpliwy splendor dla ofiary). Zdaliśmy sobie sprawę, że jeszcze nikt nie analizował tego wydarzenia z punktu widzenia strzelca. To było całkiem nowe spojrzenie.

A potem wzięliśmy na warsztat I wojnę światową. Nabraliśmy już wtedy rozpędu, więc w ciągu tygodnia powstały kolejne dwa rozdziały. Craig jest z wykształcenia historykiem i autorem kilku cieszących się powodzeniem książek. Ja ponoć nieźle strzelam i także po amatorsku zajmuję się pisaniem. W połączeniu z naszym wspólnym zainteresowaniem bronią palną wszystko to sprawiło, że poczuliśmy się zobligowani do dalszej pracy.

Ale dlaczego odczuwaliśmy potrzebę napisania tej książki? Przede wszystkim dlatego, że sami chcielibyśmy ją przeczytać. Niewiele jest książek o snajperach, a właściwie nie ma ich prawie wcale. Te, które dotychczas powstały, są dobrze znane czytelnikom zainteresowanym tematem, jednak my staraliśmy się stworzyć coś z zupełnie innej beczki: pozycję z gatunku literatury faktu, która byłaby rzetelnym źródłem wiedzy, a zarazem, w odróżnieniu od większości podręczników historii, ciekawą lekturą. Nie jest to więc katalog broni palnej, ale też żadnego z rozdziałów nie można uznać za beletrystykę. Skupiliśmy się natomiast na kilku najsłynniejszych strzałach i akcjach snajperskich i przyjrzeliśmy się im z różnych stron, dzięki czemu, jak mamy nadzieję, udało się nam przedstawić kilka z nich w nowym świetle. Większość rozdziałów powstała na zasadzie „ty robisz ten, a ja tamten”, ale kilka napisaliśmy wspólnie. Bez względu na przyjętą metodę praca sprawiała nam prawdziwą przyjemność.

Zapewniliśmy sobie współudział dwóch światowej sławy pisarzy i spotkaliśmy się z życzliwą pomocą wielu ekspertów z dziedziny historii i wojskowości. Korzystaliśmy też z cennego czasu (i broni!) kilku innych osób. Książka, na podobieństwo dorastającego dziecka, nabierała kształtu i zmieniała się wraz z pogłębianiem się naszej wiedzy i wydobywaniem na światło dzienne ukrytych szczegółów wydarzeń. Podczas poszukiwania i weryfikowania materiałów odkryliśmy kilka faktów i okoliczności, które stanowiły dla nas zupełną nowość, powinny być więc taką samą nowością dla czytelników.

Żałuję, że bawiąc ostatnio wraz z żoną w Waszyngtonie, nie kupiłem sobie świetnej koszulki, którą tam widziałem. Na plecach miała prosty rysunek przedstawiający krzyż snajperskiego celownika, a pod spodem napis: „SNAJPER – Nie uciekaj, bo umrzesz zmęczony”.

Mamy nadzieję, że spodoba się wam ta wycieczka do przesiąkniętego śmiercią świata, w którym funkcjonuje snajper. Oczywiście nie jest naszym zamiarem, abyście po skończeniu książki zaczęli odczuwać nieodpartą potrzebę oglądania się przez ramię, zwłaszcza że jest to bezcelowe. I tak nie zdołacie go dostrzec. Jest za daleko.

Richard Brown

Rozdział 1
Kim jest snajper?

W Wietnamie, aby zabić jednego człowieka z M16, zużywano średnio 50 000 nabojów. Snajperom wystarczało średnio 1,3 naboju. Porównanie kosztów ma się jak 2300 dolarów do 27 centów.

Tablica na ścianie Szkoły SnajperskiejKorpusu Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych

Oddech jest kontrolowany, rytm serca spowolniony. Delikatny nacisk na spust. Cel znajduje się w dużej odległości, zupełnie nieświadomy. Nie ma wiatru, który mógłby zaburzyć lot pocisku, słońce świeci od tyłu. Strzelec w pozycji leżącej nabiera głęboko powietrza, wydycha je, znów bierze oddech, robi wydech, cały czas powoli zwiększając nacisk na półtorakilogramowy spust.

Z wylotu lufy dobywa się głośny trzask, karabin lekko uderza strzelca w ramię. Z broni wylatuje niezwykle mały ołowiany pocisk, obracając się z dużą prędkością. Czterdzieści metrów dalej metalowa puszka wykonuje efektowny piruet i przewraca się. Z przodu widnieje niewielki otwór wlotowy, z tyłu gigantyczne rozdarcie w miejscu, w którym śrut z wiatrówki kaliber .22 przebił się przez metal na zewnątrz.

Tak w przypadku większości ludzi wygląda pierwsze doświadczenie z użyciem karabinu z lunetą. Trafienie celu z najwyższą precyzją z odległości znacznie przekraczającej możliwości ludzkiego oka daje ogromną satysfakcję, zwłaszcza w młodym wieku. Jest coś na swój sposób pierwotnego w strzelaniu z broni dalekiego zasięgu. Może to echo drzemiącej w naszych genach dalekiej przeszłości, sięgającej jeszcze ludów zbieracko-łowieckich. 1500 lat temu nasi przodkowie uczyli swoje dzieci, jak skutecznie posługiwać się łukiem i strzałą, jak zabijać z takiej odległości, by cel nie był w stanie wyczuć ich obecności. Dawniej była to zdolność niezbędna do przetrwania, bez której ludzie umarliby z głodu, nie mogąc powalić zwierzyny, zanim się spłoszy. Panowało również przekonanie, że każdy mężczyzna musi być zdolny do obrony swojej rodziny.

Broń dalekiego zasięgu zapewnia znaczącą przewagę w obliczu niebezpieczeństwa, czy to ze strony dzikiego zwierzęcia, czy też wroga w walce. Natomiast pistolety wywołują w ludziach bardzo dziwne uczucia. Niekiedy powodują strach i niepewność, czasem dają poczucie siły, ale przede wszystkim prawie zawsze rodzą nieodpartą chęć wzięcia ich do ręki. Bez względu na to, jakie ktoś ma poglądy na zalety i wady łatwego dostępu do broni krótkiej, jeżeli w pomieszczeniu, gdzie zgromadzono grupę losowo wybranych osób, zostawić pistolet, któraś z nich prędzej czy później bez wątpienia po niego sięgnie. Ten niewielki metalowy przedmiot budzi fascynację, ponieważ daje ogromną przewagę nad innymi, nieuzbrojonymi ludźmi. Jeśli postawimy w głębi ogrodu puszkę i przyniesiemy z domu wiatrówkę, aby pokazać synowi, jak się strzela, wkrótce wszyscy dorośli w okolicy też będą chcieli spróbować, a lekcja z pierworodnym przeistoczy się w udane popołudnie z sąsiadami. Dorośli i dzieci mogą przyjemnie spędzać razem czas, szkoląc się w rzemiośle równie starym jak cały nasz gatunek.

Ale co, jeżeli na miejscu niewinnej puszki pojawi się żywy człowiek, a strzelec będzie musiał zachować spokój i skuteczność działania w warunkach bezpośredniego zagrożenia życia? W takich sytuacjach nie wystarcza tylko celne oko. Niezbędny jest dobrze wyszkolony profesjonalista, opanowany niczym bezduszny zabójca i zdyscyplinowany jak strzelec zawodowy. Innymi słowy, niezbędny jest snajper.

Snajperzy cieszą się sporym prestiżem. Są postrzegani jako samotni zabójcy, specjaliści w ukrywaniu się i używaniu kamuflażu, przywiązani do swojej broni niczym do drugiej połowy. Obdarzeni swobodą działania tam, gdzie zwykli szeregowcy muszą co do joty wykonywać rozkazy. Atakując z precyzją chirurgicznego skalpela, potrafią samodzielnie odmienić losy całej bitwy. Tymczasem, co zaskakujące, w praktyce najwyżsi dowódcy sił zbrojnych odnoszą się do tego szczególnego rodzaju walki z niechęcią i – o czym świadczą liczne przykłady z historii wojskowości – zazwyczaj nie wykorzystują drzemiącego w nim potencjału.

Snajperów często uważa się za jednostki zanadto samowolne. Aby bowiem działać w pełni skutecznie, muszą mieć zapewnioną dużą swobodę działania, co zwykle jest dowódcom nie w smak i wywołuje nieustające spory na temat tego, ile tak naprawdę może być wart jeden człowiek i jeden karabin więcej.

Rozważmy cytowane wyżej słowa z tablicy umieszczonej w Szkole Snajperskiej Amerykańskiej Piechoty Morskiej. Wynika z nich, że argumenty przeciwko przydatności snajperów są całkiem nieuzasadnione. I rzeczywiście. Teoretycznie jeden człowiek z jednostrzałowym karabinem i tylko jednym nabojem jest w stanie zatrzymać nawet stu przeciwników. Jak to możliwe? Otóż, mimo że nacierając jednocześnie, mogliby obezwładnić go bez trudu, żaden nie ma dość odwagi, by wykonać ten pierwszy krok. Nikt nie chce zaliczyć tej jedynej kulki. Oczywiście po wystrzeleniu pocisku snajper zostałby natychmiast pokonany przez atakujący tłum, ale czy ty odważyłbyś się poprowadzić taki atak? Na tym właśnie polega magia, dzięki której jeden człowiek, jeden karabin i jedna kula są w stanie powstrzymać setkę ludzi. Nawet w dzisiejszych czasach, gdy broń automatyczna jest standardem, nie można lekceważyć potęgi pojedynczego pocisku.

Powyższy przykład, choć może odrobinę przesadzony, obrazuje sprawdzoną zasadę funkcjonowania snajperów. Nigdy wcześniej w historii jeden człowiek i jeden karabin nie wywierali tak ogromnego wpływu na przebieg bitwy. Zdarza się, że całe oddziały doborowych żołnierzy są zatrzymywane na pozycji przez kilku prawidłowo rozmieszczonych, zdyscyplinowanych snajperów.

Skąd się biorą ci perfekcyjni specjaliści? Aby odpowiedzieć na to pytanie, trzeba przyjrzeć się dokładnie trzem niezależnym elementom, których połączenie tworzy snajpera z prawdziwego zdarzenia. Są to:

1. Człowiek

2. Karabin

3. Taktyka

Najlepiej będzie przeprowadzić analizę w podanym wyżej porządku, bo w tym zestawieniu każdy kolejny element wynika bezpośrednio z poprzedniego. Jeżeli któryś zaszwankuje, nie ma sensu przechodzić do następnego, gdyż struktura ulega całkowitemu rozchwianiu. Tak samo jest w trakcie działań wojennych – jeśli jeden z elementów zacznie się sprawować poniżej założonych oczekiwań, cała struktura pada i snajper zostaje wycofany albo ginie.

Na podstawowych kursach szkoły przetrwania zawsze omawia się trójkąt spalania obrazujący trzy kluczowe składniki ognia:

Jeśli na którymś z jego boków pojawi się problem, cały trójkąt się rozpada, a ogień gaśnie. Każdy, kto lubi spędzać czas na łonie natury, z pewnością nieraz musiał poświęcić kilka długich minut na uporczywe rozdmuchiwanie żaru z przedwcześnie zgasłego ogniska.

Taki sam prosty schemat możemy zastosować do zilustrowania funkcjonowania snajpera:

Człowiek

Snajperom przypina się łatkę ludzi nieco dziwacznych. Nie wynika to z tego, że wyłącznie dziwacy zostają snajperami, lecz raczej z faktu, że ich sposób działania – czyli wypełnianie roli bezwzględnych maszyn do zabijania – nigdy nie pasował do doktryny wojskowej, wedle której każdy, kto dysponuje umiejętnością i możliwością samodzielnego myślenia, stanowi potencjalne zagrożenie i może pokrzyżować misterne plany dowództwa.

Mimo iż snajper zwykle działa w parze z wyposażonym w karabin szturmowy i lornetkę obserwatorem, uważany jest za samotnika. Naturalnie musi znać plany działania poszczególnych oddziałów, ale nie walczy ramię w ramię z resztą żołnierzy. Większość jego towarzyszy broni nawet nie wie, gdzie się właściwie znajduje. Niby jest gdzieś w pobliżu, ale prawie nigdy go nie widzą.

W pewnych kręgach panuje przekonanie, że funkcja snajpera to lekka służba, z dala od szeregów szturmujących gniazda karabinów maszynowych. Nic bardziej mylnego. W rzeczywistości snajper ma wyjątkowo niewdzięczne zadanie. Nie czeka przyczajony daleko za linią frontu, a wręcz odwrotnie. Bardzo często znajduje się głęboko na terytorium wroga, gdzie o jego przetrwaniu decyduje wyłącznie bystrość umysłu i odpowiednie przeszkolenie. Cały czas musi kontrolować sytuację, dokładnie analizując wszystkie argumenty za i przeciw, zanim przeniesie się z jednej pozycji na drugą, nie mówiąc już o decyzji o pociągnięciu za spust. Sam strzał jest dla niego zwiastunem burzy. Wie bowiem, że gdy strzeli, na jego pozycję spadnie grad pocisków z broni automatycznej i lekkiej artylerii. I zawsze tuż przed naciśnięciem spustu ogarnia go strach. Czy ktoś zauważy błysk wystrzału? Czy luneta odbija promienie słoneczne? Czy odpowiednio zaplanował drogę ucieczki? Do tego dochodzi jeszcze, rzecz jasna, ogłuszający huk wystrzału, który może zdradzić jego pozycję.

Snajper ze wszystkimi tymi obawami zawsze jest sam. Jego służby naprawdę nie sposób uznać za lekką.

Skąd więc biorą się ochotnicy do takiej roboty? Co jest atrakcyjnego w tak niebezpiecznym zajęciu? Wszak snajper na co dzień zmaga się z najgorszym koszmarem każdego żołnierza – zostaje zupełnie sam na polu walki. Dla większości żołnierzy to przerażająca perspektywa, ale snajperzy właśnie w takich warunkach sprawdzają się najlepiej. Anonimowość i samotność – tak jak w przypadku głęboko zakonspirowanych tajnych agentów – są im niezbędne do przetrwania.

Czy chodzi tu o potrzebę dominacji? Możliwość decydowania o życiu lub śmierci człowieka znajdującego się w odległości tysiąca metrów jest z pewnością doznaniem jedynym w swoim rodzaju. Snajper, podobnie jak średniowieczny myśliwy, który musiał cierpliwie się skradać, dopóki nie uzyskał pewności, że jego strzała sięgnie celu, doznaje przypływu adrenaliny, nakierowując celownik swojego miecza Damoklesa na oddaloną o kilometr ofiarę.

Może właśnie ta niezwykła umiejętność potrzebna do oddania precyzyjnego strzału na dystansie tysiąca metrów jest prawdziwym „celem” w życiu snajpera. Zarówno średniowieczny łucznik, jak i snajper z karabinem 7.62 mm są łowcami. Obaj w tym samym stopniu mają moc darowania lub odebrania życia w ciągu ułamka sekundy.

Jednak jego moc nie ogranicza się jedynie do odbierania życia. Snajper jest w stanie wywołać kompletny chaos w oddziale świetnie wyszkolonych przeciwników, zabijając pojedynczego żołnierza w środku szyku lub eliminując oficera dumnie paradującego na czele. W jednej chwili niewinnie wyglądający szlak przeistacza się w śmiertelną pułapkę. Oddział zatrzymuje się w pół kroku i przygląda z niedowierzaniem zwłokom dowódcy, który jeszcze przed momentem prowadził kolumnę. Dopiero po chwili dochodzi do głosu instynkt samozachowawczy i reakcje wpajane podczas szkolenia. Żołnierze zajmują pozycje obronne i zaczynają prowadzić ogień zaporowy w kierunku, z którego padł strzał. Jest już jednak za późno. Strzelec uciekł zaplanowaną wcześniej trasą i znajduje się w połowie drogi do następnego stanowiska. Tymczasem ogień otwiera drugi snajper – od tyłu. Chaos się pogłębia.

Być może snajperami zostają ludzie, którym zależy na tym, aby w starciu z wrogiem mieć jak największą przewagę. Nie przemawia do nich koncepcja „uczciwej walki”. Wybiorą raczej możliwość strzelania do przeciwnika z ukrycia i z dużej odległości, gdzie szansa na kontratak jest minimalna. I nie świadczy to bynajmniej, że snajperzy są tchórzami, raczej wręcz przeciwnie. Dla strzelca wyborowego najważniejsze jest przetrwanie, zmaksymalizowanie szansy na zachowanie życia na polu walki. Atakuje z ukrycia, żeby móc połączyć zabójczą skuteczność z czynnikiem zaskoczenia. Snajperzy to zwykle ludzie nielubiący polegać na innych. Indywidualiści, którym w zupełności wystarcza pewność co do własnych umiejętności.

Nie należy jednak wyciągać pochopnego wniosku, że snajperom łatwiej unikać niebezpieczeństwa. Ich autonomia sama w sobie potęguje potencjalne zagrożenie. Na ogół znajdują się w sytuacjach, w których nie mogą liczyć na żadne wsparcie. Zabicie żołnierza z odległości kilkuset metrów nie sprawia snajperowi żadnej trudności, ale co, jeśli ten żołnierz jest oficerem wysokiej rangi, otoczonym przez ochroniarzy uzbrojonych w broń automatyczną? Na snajpera natychmiast spadnie deszcz ołowiu, a ucieczka pod ostrzałem do najprostszych nie należy. Instynkt będzie mu podpowiadał, żeby zerwać się do biegu natychmiast po pierwszych strzałach przeciwnika, lecz taka decyzja prawie na pewno zdradziłaby jego pozycję. Dlatego nawet wycofywać się spod ostrzału musi powoli. Podczas gdy wrogie pociski będą siekać drzewa, za którymi się przyczaił, musi zostać na swojej pozycji albo przemieszczać się bardzo ostrożnie, tak by nie zostać zauważonym. Zazwyczaj przeciwnik nie ma pewności, skąd dokładnie padł strzał, więc jego kanonada po kilku chwilach przeniesie się w inny punkt. Pozostawanie w ukryciu to najlepsza obrona snajpera przed ostrzałem.

Niektórzy mogą sądzić, że aby uniknąć takich sytuacji, wystarczy użyć karabinu wytłumionego (często niepoprawnie nazywanego „wyciszonym”), ale w rzeczywistości powoduje to jeszcze większe problemy. Dobrze wyszkoleni ochroniarze na pewno zdołają ocenić, z której strony padł strzał, a broń wytłumiona jest mniej precyzyjna niż zwykły karabin. Wytłumienie polega na zmniejszeniu ciśnienia gazów, które napędzają pocisk. W efekcie, gdy pocisk opuszcza lufę, dźwięk jest wprawdzie mniej donośny, ale jednocześnie zmniejsza się skuteczny zasięg broni.

Gdyby chcieć określić ducha snajperów jednym słowem, byłaby to „swoboda”. Swoboda wyboru celów i przemieszczania się na samodzielnie wybraną pozycję; swoboda podjęcia decyzji o pozostaniu na miejscu w sprzyjających warunkach strzeleckich; swoboda korzystania z nieregulaminowego sprzętu; i wreszcie swoboda w wywieraniu osobistego wpływu na rezultat operacji wojskowej, a nawet na bieg historii – jeśli obrany cel okaże się dostatecznie ważny.

Snajper może samodzielnie decydować o swym wyglądzie. Żaden ghillie suit (patrz załącznik B) nie zapewni skutecznego kamuflażu w każdym środowisku, zawsze trzeba go odpowiednio dostosować. Czy to w dżungli, czy w terenie zurbanizowanym, snajper musi być mistrzem maskowania. Kombinezon ghillie suit to tylko jeden z wielu elementów jego specjalistycznego ekwipunku, którego opis znajduje się w dalszej części książki.

Teraz przyjrzyjmy się najważniejszemu z tych elementów.

Karabin

Karabin stanowi drugi bok naszego trójkąta. Na pierwszy rzut oka to właśnie on wyróżnia snajpera spośród regularnych żołnierzy. W kategorii broni palnej karabiny wyborowe to urządzenia najwyższej klasy. Stąd ich wysokie ceny. Koszt najnowocześniejszych modeli to około 5000 funtów. Należy jednak pamiętać, że za tę sumę otrzymuje się egzemplarz naprawdę wyśmienitego sprzętu wojskowego.

Współczesne karabiny wyborowe są o wiele doskonalsze od swych poprzedników. Przez dziesiątki lat snajperzy używali lekko zmodyfikowanych modeli karabinów standardowych. Podczas II wojny światowej Brytyjczycy przystosowywali do roli broni snajperskiej klasyczne karabiny Lee-Enfield No. 4 kaliber .303 (7.7 mm). Była to sprawdzona broń, wariant karabinu SMLE (Short, Magazine, Lee-Enfield) z zamkiem ślizgowo-obrotowym, który spisywał się świetnie jeszcze podczas I wojny. W odróżnieniu od Stanów Zjednoczonych, w Wielkiej Brytanii nie wprowadzono wtedy jeszcze do powszechnego użycia broni samopowtarzalnej, twierdząc, że używanie karabinów powtarzalnych poprawia dyscyplinę strzelecką. W założeniu miało to uczyć żołnierzy, że lepszy jest jeden dobrze wymierzony strzał niż bezładne sianie pociskami w stylu „spray and pray” (dosł. rozpyl i módl się).

Było to podejście nonsensowne. Podczas szkolenia w obsłudze broni samopowtarzalnej żołnierza nie uczy się szybkiego pociągania za spust, lecz prawidłowego składania się do każdego strzału. Przewaga broni samopowtarzalnej polega na tym, że gdy rzeczywiście pojawi się taka konieczność, można z niej prowadzić szybki ogień zaporowy.

Wprawdzie standardowe karabiny wojskowe nie są tematem tej książki, ale grzechem byłoby nie wspomnieć, że podczas konfliktu o Falklandy siły brytyjskie korzystały już z broni samopowtarzalnej – niestety, w międzyczasie większość krajów przerzuciła się na karabiny automatyczne (samoczynno-samopowtarzalne) o mniejszych kalibrach. Innymi słowy, po raz kolejny Brytyjczycy prowadzili wojnę z wykorzystaniem przestarzałej technologii w dziedzinie broni palnej. Istnieją nawet niepotwierdzone doniesienia o przypadkach, gdy brytyjscy żołnierze porzucali swoje przepisowe samopowtarzalne karabiny L1A1-SLR 7.62 mm i posługiwali się karabinami automatycznymi odebranymi Argentyńczykom. Dzisiaj standardowym wyposażeniem żołnierza Wielkiej Brytanii jest karabin SA80, który wprowadzono do produkcji w pośpiechu, gdy zapewnienie wojsku broni automatycznej kaliber 5.56 mm okazało się palącą koniecznością. SA80 to bardzo ciężki karabin w swojej kategorii. Przy jego produkcji prawie wcale nie wykorzystano osiągnięć polimerowej rewolucji, powitanych z otwartymi ramionami przez armie innych krajów.

Mimo że nieco zmodyfikowane karabiny standardowe spełniały swoje zadanie w rękach wyszkolonych snajperów, bardzo szybko pojawiły się propozycje opracowania specjalistycznych karabinów wyborowych. Wczesne ich modele miały wprawdzie wiele cech wspólnych z karabinami piechoty, ale znacznie różniły się od nich w istotnych szczegółach. Brytyjski karabin wyborowy L-4A1 był w istocie rozwinięciem karabinu Lee-Enfield No.4 dostosowanym do amunicji 7.62 mm. Otrzymał nową lufę, a część mechaniczna została odpowiednio zmodyfikowana. W ten sposób powstała doskonała broń, wykorzystywana aż do początku lat osiemdziesiątych.

Dzisiejsze karabiny snajperskie tak naprawdę niewiele się różnią od konstruowanych podczas II wojny światowej. Mimo bardzo nowoczesnego wyglądu podstawowe ich cechy nie uległy zmianie. Karabiny te:

• Są wyposażone w specjalnie skonstruowane i starannie wykonane lufy, zwykle samonośne, niewrażliwe na ewentualne odkształcenia drewnianego lub plastikowego łoża.

• Mają odpowiednio duży kaliber, by zachowywać skuteczność na długich dystansach.

• Są dostosowane do współpracy z celownikiem optycznym.

• Mają niezwykle cicho pracujący mechanizm.

• Ich konstrukcja zapewnia odporność na niekorzystne warunki zewnętrzne.

Warto zwrócić uwagę, że właśnie ten ostatni element odróżnia wojskowe karabiny wyborowe od tych używanych w służbach policyjnych. Wprawdzie karabiny obu rodzajów wyglądają bardzo podobnie i na ogół mają zbliżoną skuteczność, ale broń policyjna zwykle nie jest narażona na takie formy zużycia, jakie spotyka się w trakcie działań wojennych. Najpoważniejszym zagrożeniem dla karabinu policyjnego jest ulewny deszcz, a karabin wojskowy musi zachować skuteczność podczas zarówno bardzo wysokich, jak i wyjątkowo niskich temperatur, i to jeszcze przy ciągłym użyciu przez kilka tygodni.

Istnieje wiele argumentów na korzyść zarówno karabinów powtarzalnych, jak i samopowtarzalnych (więcej na ten temat w załączniku A).

Bez względu na zastosowany mechanizm prawidłowo skonstruowany karabin jest najważniejszym narzędziem w rękach snajpera. Stwierdzenie to wydaje się oczywiste, ale znane są z historii przypadki, kiedy przeciętnej jakości karabin wyborowy wręcz utrudniał snajperowi wykonanie zadania. Podczas II wojny światowej mechanizm niemieckich karabinów Mauser 98K zamarzał w warunkach ciężkiej rosyjskiej zimy, natomiast konstrukcja radzieckiego karabinu Mosin-Nagant była odporna na mróz.

Brak pewności co do własnej broni naraża żołnierza na ogromne niebezpieczeństwo. Wiele razy w dziejach działań wojennych żołnierze ruszali do walki z błędnym przekonaniem, że ich uzbrojenie nie zawiedzie, i płacili za to najwyższą cenę. Jednym z najtragiczniejszych przykładów takiej sytuacji był przypadek karabinu M16, używanego powszechnie podczas wojny w Wietnamie. Zachwalany jako broń wyjątkowo niezawodna, w rzeczywistości bardzo często się zacinał w rękach żołnierzy, nierzadko prowadząc do ich śmierci. Dobry karabin nie wystarczy, aby uczynić z kogoś dobrego wojownika, lecz z pewnością w tym pomaga, co trafnie ilustruje spot reklamowy firmy Colt. Pokazuje on amerykańskiego policjanta, który sięga po broń i przymierza się do strzału, podczas gdy nad jego głową unosi się napis: „W takiej chwili ludzki umysł zalewają tysiące wątpliwości. Zmniejsz ten ciężar!” Innymi słowy, całkowita pewność co do skuteczności swojej broni sprawia, że w momencie krytycznym ma się jedno zmartwienie mniej. Jest to święta prawda.

Taktyka

Gdy wybrano już odpowiedniego człowieka do roli snajpera i wyposażono go w odpowiednie narzędzie, pozostaje kluczowe pytanie: co z nim zrobić? Strzelec wyborowy to bardzo wartościowa jednostka, więc jego umiejętności powinny być wykorzystane optymalnie.

Największym grzechem snajpera jest strzelanie do mało ważnego celu. Wystawianie się na ryzyko zdradzenia swojej pozycji, by zlikwidować zwykłego szeregowca, to posunięcie wyjątkowo nierozsądne. Snajper musi wyrobić w sobie anielską cierpliwość i nauczyć się trudnej sztuki pozostawania przez wiele godzin w ukryciu, z okiem cały czas przy lunecie. Dopiero wtedy, gdy na celowniku pojawi się wystarczająco wartościowy cel, a warunki będą sprzyjające do oddania strzału, powinien zacząć się zastanawiać, czy pociągnąć za spust.

Kiedy na drodze stanie mu niewielki oddział, najpierw musi dokładnie przyjrzeć się każdemu z żołnierzy z bezpiecznej odległości. Który z nich jest dowódcą? Czy któryś niesie ręczny karabin maszynowy i powinien być usunięty w drugiej kolejności? Strzelec z karabinem maszynowym – o ile taki znajduje się w oddziale – może stanowić bardzo poważne zagrożenie, ma bowiem większą siłę ognia i większy zasięg niż reszta jego towarzyszy. Czy jest wśród nich radiooperator? Jeżeli tak, musi zginąć jako trzeci, bo wtedy oddział straci łączność dalekiego zasięgu i tym samym możliwość wezwania wsparcia. Na koniec snajper powinien rozważyć zastrzelenie sanitariusza. W tej sytuacji nie ma miejsca na sentymenty – jego zadaniem jest zniszczenie struktury dowodzenia i funkcjonowania oddziału.

W katalogu celów snajpera znajdują się również rozmaite maszyny i urządzenia. Prawidłowo wycelowany pocisk o wysokiej prędkości wylotowej może poważnie uszkodzić wiele rodzajów sprzętu wojskowego. Na przykład śmigłowiec szturmowy, najeżony uzbrojeniem i wyposażony w najnowocześniejsze narzędzia do śledzenia i obserwacji, niemal doskonała machina wojenna. Wystarczy, że w odległości tysiąca metrów pojawi się snajper i trafi w piastę wirnika pociskiem kaliber .50, a ten cud techniki zmieni się w wart 40 milionów funtów bezużyteczny kawał złomu.

Słabe punkty znajdują się także w pojazdach gąsienicowych. Podczas walki żaden dowódca czołgu czy transportera opancerzonego nie chce ryzykować prowadzenia swojego pojazdu, siedząc w otwartym włazie. Dlatego wyposażone są one w peryskopy lub inne instrumenty obserwacyjne, dzięki którym załoga ma możliwość śledzenia sytuacji na zewnątrz. Takie urządzenie snajper może jednak zniszczyć jednym strzałem, zmuszając dowódcę do opuszczenia bezpiecznej pozycji wewnątrz pojazdu. Gdy już wiadomo, że peryskop zniszczyła kula snajpera, dowódca pojazdu znajduje się w sytuacji nie do pozazdroszczenia. Czy następna będzie dla mnie? – zastanawia się z niepokojem.

Snajperzy, szkoleni w sztuce kamuflażu i pozostawania w ukryciu i z natury swojej funkcji mający wysoko rozwiniętą zdolność obserwacji, są też niezastąpionym źródłem informacji wywiadowczych. Wystarczy zapewnić im odpowiednie środki łączności, a ich wartość w polu wzrasta dwukrotnie.

W dzisiejszych realiach snajper jest postacią jeszcze bardziej wyjątkową niż przed kilkudziesięcioma laty. Działa na przekór wszelkim zdobyczom najnowszej techniki wojskowej, umożliwiającym zabijanie żołnierzy z odległości setek mil za pomocą sterowanych zdalnie z laptopa bezzałogowych maszyn. Mimo to przetrwał i wciąż pozostaje jednym z najskuteczniejszych elementów pola walki. Potrafi zasiać strach w sercach przeciwników jak żaden inny rodzaj broni konwencjonalnej. Jego działania wywołują tak wielki zamęt i panikę, że jest w stanie samodzielnie rozproszyć cały oddział. Właśnie dlatego do dziś snajperzy są obiektem fascynacji.

Ta książka, w sposób nieco odmienny od innych publikacji, opowiada o najsłynniejszych snajperach i ich akcjach oraz próbuje wyjaśnić, dlaczego ludzie ci wciąż tak silnie przykuwają naszą uwagę, a także w jaki sposób odcisnęli swe piętno na wykonywanej przez siebie profesji.

Jak wynika z pierwszych rozdziałów, poświęconych wydarzeniom z XVIII i XIX wieku, precyzyjna broń strzelecka nie pojawiła się dopiero w XX stuleciu. Jeden z najznakomitszych karabinów świata został opatentowany 5 października 1852 roku przez Christiana Sharpsa. Był to legendarny Sharps Carbine kaliber .50 (12,7 mm), który wkrótce stał się podstawowym wyposażeniem żołnierzy 7. Pułku Kawalerii Stanów Zjednoczonych, a w rękach myśliwych przyczynił się do śmierci tysięcy bizonów. Pewien nieznany z nazwiska właściciel tej wspaniałej broni wygłosił zdanie, które doskonale nadaje ton dalszej treści tej książki: „Cokolwiek widzę, mogę to zabić!”

Przypisy

[1] Angielski czasownik to snipe pojawił się w XVIII wieku wśród brytyjskich żołnierzy stacjonujących w Indiach. Pochodził od nazwy płochliwego i trudnego do trafienia łownego ptaka (snipe to po polsku bekas) i pierwotnie oznaczał polowanie na tę zwierzynę, będące popularnym zajęciem dżentelmenów. (Od tłumacza: w języku polskim także występuje, aczkolwiek rzadko używane, określenie snajpera mające konotacje ornitologiczne – chodzi o słowo „gołębiarz”).