JACEK PANKIEWICZ

© Copyright by Wydawnictwo Poligraf, 2014

© Copyright by Jacek Pankiewicz, 2014

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żaden fragment nie może być publikowany ani reprodukowany bez pisemnej zgody autora lub wydawcy.

Projekt okładki: Bimali Horska, Jacek Pankiewicz

Redakcja i korekta: Jacek Pankiewicz

Opracowanie typograficzne, skład: Wojciech Ławski

Konwersja do EPUB/MOBI - InkPad

Książka wydana

w Systemie Wydawniczym Fortunet™

www.fortunet.eu

ISBN. 978-83-63506-50-6

Wydawnictwo Poligraf

ul. Młyńska 38

55-093 Brzezia Łąka

tel./fax (71) 344-56-35

www.WydawnictwoPoligraf.pl

LITERA K

KAMIEŃ

Nie możemy być sobą, smutni i bez buntu – bez nas wesołych i wrzeszczących!

Odczułem dumę zmierzchającego wieczoru, na ulicy przy której mieszkam. Jestem wszak częścią tej, a zapewne i znacznie większej, nieogarnionej całości!

A czy mogę być częścią jakiejś jej części, dziejącej się, która właśnie powstaje?

Odczułem dumę zmierzchającego wieczoru. Szedłem wolno, patrzyłem wysoko; mijałem ludzi, którzy tak samo z podniesioną głową szli, jak ja.

Lecz oni nie szukali poza sobą niczego, żadnego kontaktu, spojrzeniem demonstrowali obojętność.

Ja co prawda też niby nie wypatrywałem bliskich; dla nich, tu nieobecnych, niech będę obojętny, jak nieobecny! dla równowagi starałem się nie zauważać i tego jak idą, nic o mnie nie wiedząc, tym niezauważaniem ryzykując niemożność swojego zaistnienia.

Aż zaczął się wykruszać we mnie żal, wstydziłem się, że ich naprawdę tu nie spotykam. Nie wierzyłem, by nie dojrzeli mnie, szedłem z podniesionym czołem.

‚I czy mogę ja być choćby potencjalnym uczestnikiem części świata, która się tu dzieje? jeśli czegokolwiek w tej części nie zmienię – nie stanę się nim!’

‚A czy otrzymam potwierdzenie tego? od kogo?!’

‚prędzej od świata obcego niż od takich ludzi jak tu!’

Tym usilniej szukałem osoby choćby jednej! swobodnej!

na darmo.

Zamarzyłem nawet o kobiecie, z którą przed kwadransem nie chciałem się spotkać.

Lecz i to okienko, chwila wypoczynku duszy, które we mnie mogło się otworzyć, prysnęło gdzieś, do diabła! A wychodziłem do wszystkich! żeby coś zacząć!!

Wiem, jest też świat, którego tu nikt nie zna; a bez niego tyle się traci! i ciężko żyć.

Zatem niech się zdarzy początek czegoś!

to może być jeden z pamiętnych dni, jak wtedy gdy –

Stałem, patrzyłem na przelatujące ptaki; leciałem razem z nimi.

Albo i to miejsce koło Kamienia, gdzie jest cicho, nie zmienia się nic. Tam został początek mojej myśli, wciąż nierozpoznanej.

Pamiętam luty. To jest najdalej co pamiętam.

Śnieg, przedwczesne roztopy. I jakaś do odzyskania łączność moja. To mógł być Początek.

I naraz uczucie zniechęcające: nic się nie zaczęło!

Szukam i dzisiejszego dnia. Szukam nierozpoznanych zdarzeń; z wypadków ledwie pamiętanych – żaden nie dobiegł właściwego końca; urywały się, nie zdarzyło się nic, co zależy ode mnie.

Teraz ciszę mam tak głęboką, że nie gwałci jej szum mojej krwi. Rozglądam się, a jakbym słowa nie mógł wymówić! bo ważne jest co obok! a ja nie mam wpływu na cokolwiek;

po chwili już i nie pragnę mieć wpływu, to zbyt niepewne; nie przywiązuję do tego wagi –

kiedyż zacznie się aktywność moja? mój wpływ na otoczenie? gdy wymyślam coś, odkrywam fałsz „obiektywnego patrzenia”, i nieliczenia się ze sobą!

Bo mogę żyć młodością swojego lub cudzego uczucia, swojej lub cudzej myśli; wtedy zdarza się, że i wieczność odczujesz, w powrotach zdarzeń minionych.

Więc mogę być w kontakcie z kimś lub czymś, co się odmładza. A tu życie składa się z samych powtórek!! ci od pokoleń już bez znudzenia żyją, choćby i bez świadomości utraty.

Lecz co mam do spełnienia ja?

tylko jak najdłużej trwać – w zawieszeniu?

nawet i nie wymknąć się z tej poczekalni?!

Związałem się z miejscem koło Kamienia. Tam trawa mizerna bardzo, wysycha szybciej niż na równinie. Stamtąd na swój początek patrzyłem, u progu zamyślenia.

Za dnia, gdy Słońce napiekało Kamień, siedzieć na nim było za gorąco, ale w wieczór mogłem przygrzewać nogi, Kamień trzyma ciepło dłużej.

I został powiernikiem moim. Towarzysz posiedzeń po turecku. Może trochę mniej niż kolega; ale on wcale się nie rusza! i ma ważną rolę!

brakowało mi takiego świadka.

Poza wszystkim, co mogłem zmienić, z rzeczy niepotrzebnych na potrzebne, lub sprawić, by coś zanikło – został mi Kamień; przy nim Miejsce, które wybrałem, choć on wybrał je przede mą; a może i spadł tu jak kosmiczny zrzut, kropelka.

Miejsce i Kamień zwę moim Początkiem. Gdziekolwiek będąc, myślę że je odnajdę. I po tysiąckroć odgadywać będę zamierzenia Sprawcy, który Kamień tu zrzucił, stawiając go naprzeciw odbijającej się fali;

a on sam ustalił się w końcu, więc dla innych może być miarą.

Zastanawiam się też, czy odchodząc – będę już tylko jak ów, co był przede mną?

stąd życie zaczyna się jako ciągłość!

Kamień jest, by do niego wrócić!

1958, 1999

K, LITERA ALFABETU

– och żesz ty k... z wszystkich najk...jsza!!!

to nie Grecy pod Termopilami czy Solominą, w walce wyzywali, to nasza młódź, od kontrkultury, zaklęcia do swych bóstw posyła; a słowo to i narkotyk!

stanęliśmy na progu społeczeństwa bez reguł, w stanie anomii każdy walczy ze wszystkimi.

KRAWIEC

Kiedy byłem malcem, imponował mi krawiec; przynosiłem mu materiał, a on szył mi spodnie jak chciał, bez nogawek, zasłaniając się władzą swego autorytetu; kiedy spytałem go, może bez sensu

– a dlaczego pan jest taki ważny?

– ha-ha! zarechotał – jak jest krawiec, to on kraje, tak jak materii staje, panicz nie wie tego?!

Błysk nadziei mnie oślepił, zrozumiałem, że nie krawiec, lecz co innego ma władzę nade mną! ‚sama logika tu rządzi! mieści się w tak jak!’

Przy kolejnej wizycie przyniosłem materiału aż nadmiar!

– la panicza to czy la kogo? zagadnął nieufnie – bo paniczowi i na mundur starczyć mogłoby, la kogo innego zaś to na kaftan ledwie, taki z wydłużonymi rękawami, he-he!

‚to się sprawdza! pomyślałem, on już nie może więcej móc niż ja, i jest tak samo ważny!’

– to co panicz każe?

– a co pan wybiera – czyż nie można już szyć, jak jest za wiele? ...albo jak za mało? wydukałem;

– sporo mamy czasu, mnie się nie śpieszy! dodałem.

Kiedy już podrosłem znacznie i lato upalne nadeszło, wtedy już nie do krawca, na plażę nudystów poszedłem.

KANT, IMMANUEL

Co ludzi marniejszymi po stokroć czyni, niż są? niż byli kiedykolwiek? i czemu na byle czym spędzają życie? kiedy już piniądz bożkiem się stał, imperatywem kategorycznym! a imperatyw kategoryczny, ten prawdziwy, nie starcza im do poznania czegoś lepszego? –

dla ludzi żyjących dziś wszystko co niezrozumiałe to przeszkoda, wróg!...

co czyni ich marniejszymi niż są, być mogą?

Bywali kiedyś tacy, co poświęcali się! ba, nawet i całe życie!

lecz dziś już by nie wiedzieli czemu.

5.12.04

KAKTUS

Życie to przygoda wrażliwości, nieprawdaż? wszak to wrażliwiec, by przetrwać, musi obronić się przed ambicjami miernych; i wyhodować sobie kolce, mieć w nich jad,

by z uzasadnieniem nazwali go Kaktus.

25.8.04

KŁADKA

I stanąłem naprzeciw strumienia, a przede mną pod horyzontem, het, Góra.

Parę kroków obok jest kładka, tam do niej przychodzą różni, by się gapić na świat, a potem zwlec się, pójść dalej;

jacyś dwaj z ręką w ręce idą, rysy ich twarzy podobne, młodszy starszego prowadzi;

to ociemniały ojciec z synem; nie rozdzielając rąk, jeden za drugim idzie, choć na kładce ciasno; ‚o, wielki zamiar muszą mieć, by tak na Górę podążać razem, potem aż na sam szczyt wspiąć się!’

I im zazdroszczę! bo ojciec jest mocny ręki młodej wsparciem, a syn, upewniony mądrością ojca , dumny go ku wysokościom wiedzie –

‚o, mój Ojcze, gdziekolwiek jesteś teraz, patrz i podziwiaj! z jakimże entuzjazmem powiódłbym nas obu, tam hen, ku Górze – gdzie mieszka cała ufność świata!’

9.5.01

KONSEKWENCJA

To człowiek starej daty, zasady swoje ma. Nawet i rachunek sumienia ureguluje zawsze kartą kredytową.

KRONIKARZ

Od dziecka nie miałem świata dla siebie; poza faktami żyłem, w próżni, bez przydziału. Silny niepokój bije z tego.

A teraz całość wam mam opowiedzieć, zdarzenia z głosami, świadkami! choć przy mnie nic nie zostało wypowiedziane! lecz ja zadanie znam, dla kroniki jak ta;

– żyłeś wtedy, powiadają, wśród zdarzeń, które cię kształtowały – to i starczy!

... a jak tak popatrzeć, tyle się tu dzieje – lecz przecie nie mam świadków żadnych, na kiedyś jak i na dziś!

14.01.01

KŁOPOTY SĄ, Z 40-MILIONOWĄ MNIEJSZOŚCIĄ

Jak Polak jest w Polsce, to wierzy, że był kiedyś szczęśliwy;

a poza Polską to nawet i działa!

Ja jestem jak Polak poza Polską, lecz wierzę, że coś mam zdziałać w Polsce – emigrant i imigrant ze mnie! lecz coraz mniej mam tu ludzi do towarzystwa!

i czyż w kraju niby wolnym, zrujnowanym przez niewolnych – można jeszcze „pomarzyć o szczęściu swem”? kiedy stajesz wobec jakiegoś wyboru, możliwości pójścia własną drogą –

zapada granica dla powstrzymania cię! i zawsze gdzie indziej wpadniesz.

KONIEC WIERNOŚCI, KONIEC DROGI

W niebezpieczny okres wpadłem: nie uczestniczę w zmaganiach żadnych; dla mnie i chęć opowiadania stała się słabsza dziś niż pragnienie życia,

generalnie zmienił mi się podmiot; dotąd mógłby nim być każdy, kto sobie idzie w góry na przykład;

lecz dziś w góry może iść – już tylko ktoś inny, nie ja!

tak samo jest i z pisaniem; samotność autora, która go tworzy, nie miała dla mnie przedtem znaczenia; a dziś!

– ... nie pójdziesz w góry już?

nikt i nie spyta.

Lecz jeszcze pragnienie spokoju mam; a jeśli nawet i chcę być wierny – to nie ma komu!

i po co mi rola kronikarza?!

16.7.02

KULTURY!

Teraz już chcą?

Kiedy życie już – tylko walką o każdą następną chwilę.

PUŁKOWNIK RYSZARD KUKLIŃSKI

Jedyny, który umiał służyć racji najwyższej w warunkach ekstremalnie trudnych.

(To dla ciebie pytanie, chłopciu, czy zostanie jedynym!) A mówił do Amerykanów:

„Nie wierzyłem w wasze zwycięstwo, lecz w powodzenie Sowietów, bo ich plan sam opracowywałem!”

I zrobił to, co zrobił. Dzięki niemu żyjemy.

A czy ludzkość potrafi być wdzięczna? Ależ absolutnie nie!

Przecież nasza krajowa „ludzkość” jak krowa nie zmienia poglądu. Potakiwacze Moskwy, kaprale, wydali nań wyrok śmierci.

3.02.14

LITERA L

LOS I JEGO DYSPENSY

Jak zauważa Kant: „Są dwie struktury ludzkiego losu, do wyboru na początku, jak się zdaje: „dramatyczna, wyrażona poprzez akcję, która dąży do kulminacji, i ustawia racje tak, by przerastały nie tylko większość sytuacji kolejnych, ale i końcową, która to sytuacja szpuntuje całą racę na amen. Zamyka ją, robi wszystko, żeby uśmiercić. Poświęca na to najlepszych ludzi. I na tym polega dramat z rozwiązaniem tragicznym. Tragedia.”

I druga: tej struktury nawet nie umiem nazwać, i nie wiem, czy można by, tak jest niejednorodna, uskokowa, myląca. Ale za to bardzo ludzka. To niezgoda na przystosowanie się (czy wieczne nieprzystosowanie, ale oczywiście z etapowymi wyjątkami!) – taki jej leitmotyw. Do tego są potrzebne też 2 rzeczy: zbudowanie człowieka i pożądana struktura negatywna (do wyminięcia raczej niż zniszczenia).

Właściwie to można by na tej pierwszej rzeczy poprzestać. Lecz mnie darzyła i druga. Każdy dziś ją zauważy wokół siebie, czasem do niej może i się odniesie.

.../: do zachowania jest przede wszystkim, jako wiązanie, DIALEKTYKA, oraz jej dach, założony przez K.

Zwierciadlane odbicie wartości, faktury, itp. puenty, zwłaszcza zaś ich brak. To wszystko u mnie właściwie już dawno zauważono, trzeba było to spełnić. Cóż, urodziłem się na pograniczu dwóch światów.

Zostaje więc mi tylko umrzeć i nie umrzeć.

Albo żyć, sobie na przekór.

4.4.87

LOS JAK KUKUŁCZE JAJO

Największa wygrana to szczęście w nieszczęściu;

a przegrana?

gdy coś własnego uczynisz przedmiotem cudzych starań, z kimś wspólny front tworzysz, do udziału w nim przyjdą inni.

Wymknąć się w ten sposób ci się uda od ciężaru zadań; a kiedy ciężar zbędziesz – to i przedmiot marzeń także!

WITOLD LUTOSŁAWSKI

Muzyki słucha się raczej, niż pisze o niej.

Lecz o procesie twórczym Lutosłatak napisał: „Nie znałem u nikogo niczego, co mogłoby mi pomóc w realizacji tego, czego potrzebowałem.”

I słusznie! A poza tym: „Głęboko wierzę, że najważniejsze dla istnienia człowieka na Ziemi jest dobro i jego czynienie”.

I daje tym przykład, jak zgrai wpływologów odebrać chleb.

JAN LECHOŃ

„Wszystko musiałem rzucić, żeby stać się sobą!” pisze w krańcowym poczuciu krzywdy, tuż przed samobójstwem.

Ale przedtem zdążył napisać Rejtana, a w nim

Gdy oklask dla przemocy brzmi na wszystkie strony

Ten znów podnosi – nie łeb podgolony,

Lecz głowę wychyloną z dantejskiego piekła,

Z której zda się krew cała wyciekła,

Bo on, co myślą swoją szedł przed naród przodem,

Teraz stał się już całym świadomym narodem –

I gdy wszystko przemocy gotuje owację,

On woła „Nie pozwalam” I to on ma rację.

W końcu... i ja sam od początku odrzułem możliwości wiele, by nie powiedzieć wszystko, żeby stać się sobą;

a gdy już stałem się – jak w punkcie wyjścia jestem: odrzucają mnie wszędzie!

jestem o krok dalej – czy bliżej;

Bo tu dolina samobóstw? straceń?

... Hic transit gloria mundi. Przepływa tędy, jak najbardziej!

(ZA TO) LUDZKOŚĆ

– Wasze imię?

– coś koło tego, ech... zapomniałem

– a nazwisko?

– Serwilny...

– to już jesteście przyjęci na stanowisko kierownicze.

LUDZKOŚĆ SPRAWIEDLIWA

by zniedołężłym, przykutym do wózka, przysługiwała wolność fizyczna, to też jest oczywisty wymóg równowagi.

8.12.03

ŁOWCA

Przez całe życie się zasadzał u ujścia strumyka jak rybak,

by łowić z zapasu cudzych, dobrze sprawdzonych racji. Dożyłby tak w poczuciu chwały i końca swych dni, gdyby nie chwilowe zawieszenie uwagi, pewności siebie – 

przez co przeoczył, że świat to nie strumyk – lecz i kilka oceanów także!

– To niech mi teraz świat wyrówna tę chwilową utratę świadomości – i przyzna myśli nadludzkie, które być może przeoczyłem!... bo inaczej –

inaczej to ja zdezawuuję świat!