Na wczoraj

Jerzy Wlazło

Koobe

Kraków 2013

Jerzy Wlazło, Na wczoraj

Kraków 2013

© Copyright by Jerzy Wlazło, 2013

© Copyright for this edition by koobe, 2013

Redakcja: Ewa Wojciechowska

Opracowanie graficzne: Anna Sus

Zdjęcia: Anna J. Mazur

Na okładce wykorzystano obraz Krzysztofa Boczara

ISBN 978-83-936253-9-0

Koobe sp. z o.o.

ul. Kornela Makuszyńskiego 4

31-752 Kraków

kontakt@koobe.pl

koobe.pl

Wydanie I

Kraków 2013

Spis treści

Jutro

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Rozdział 17

Rozdział 18

Rozdział 19

Rozdział 20

Rozdział 21

Rozdział 22

Rozdział 23

Rozdział 24

Rozdział 25

Rozdział 26

Rozdział 27

Rozdział 28

Rozdział 29

Rozdział 30

Rozdział 31

Rozdział 32

Rozdział 33

Rozdział 34

Rozdział 35

Rozdział 36

Rozdział 37

Rozdział 38

Rozdział 39

Rozdział 40

Wczoraj

Patronat

NA WCZORAJ

Rodzicom

Jutro

To, co dzieje się w tej chwili zupełnie nie ma wpływu na wydarzenia, które rozegrają się jutro. Albo wczoraj. Wiele dni później Jerzyk próbował przypomnieć sobie, od czego się to wszystko zaczęło. Może właśnie od jego ucieczki. Biegł z piłką przytuloną do piersi. A za nim czterech niemal dorosłych chłopaków.

Piłka była jego. Tamci ją zabrali, gdy wracał z boiska do domu. Wysocy, dobrze zbudowani, z papierosami w ustach. Zastąpili mu drogę. Jeden mocnym uderzeniem wybił mu piłkę spod pachy. Na nieśmiałe prośby żaden nie zwrócił uwagi. Akurat teraz oni mieli ochotę pograć sobie na podwórku.

A Jerzyk właśnie bardzo się spieszył. Bo ojciec nie lubił, gdy spóźniał się na kolację. Godzina dwudziesta była jedną z dwóch najważniejszych godzin dnia. Tą drugą była czternasta – nieprzekraczalny termin powrotu z podwórka na obiad. Punktualnie.

Jerzyk nie znosił tej punktualności. Głównie dlatego, że rzadko kiedy ta czternasta lub dwudziesta wypadała w odpowiednim momencie. Niemal zawsze zaskakiwały go zbyt wcześnie i potem musiał biec na złamanie karku, żeby zdążyć, nim ogromny, drewniany zegar stojący na regale uderzy w gong. To był bardzo stary zegar. Tata mówił, że mechanizm pamięta jeszcze czasy sprzed drugiej wojny światowej. Jerzyk wiedział, że było to strasznie dawno. Tak dawno, że ludzie nie umieli jeszcze nawet kręcić kolorowych filmów. Jerzyk widział kiedyś taki film. Czołgi jechały bezdźwięcznie przez pustynię, jakoś tak dziwnie, sztucznie. W ogóle wszystko było takie nierzeczywiste, jak prymitywnie animowana gra komputerowa na popsutym monitorze. I to miała być ta druga wojna? Przecież w Polsce nie ma pustyni. Zapytał o to tatę i dowiedział się, że nieprawda, że jest w Polsce pustynia i nazywa się Błędowska.

W każdym razie mechanizm zegara był z tamtych czarno-białych czasów. Podobno pradziadek sam skonstruował nową obudowę, bo stara już się rozleciała. I teraz ten zegar stał w salonie na samym środku regału i bił regularnie co pół godziny. W dzień i w nocy. Zwykle jego bicie nie przeszkadzało Jerzykowi. Nawet nie wyobrażał sobie domu bez tego zegara. Ale były chwile, kiedy głęboki, wibrujący dźwięk mroził mu serce. Jak wtedy, gdy pędem wpadał na klatkę schodową i z góry słyszał stary mechanizm wybijający czternastą albo dwudziestą. Miał jeszcze do przebiegnięcia kilka pięter po schodach, ale żeby nawet natychmiast wpadł do mieszkania, już było po czasie. Już się spóźnił.

A tego ojciec nie lubił.

Kiedyś nawet Jerzyk postanowił sobie, że się nie spóźni. Zaplanował wszystko. Pilnował się, co chwila spoglądał na zegarek. Mimo protestów kumpli zszedł z bramki i powiedział, że on już musi iść. Paliły go uszy, gdy słyszał za sobą śmiech i mało przyjemne okrzyki o maminsynkach, ale nawet się nie obejrzał. Zresztą, nie miał po co. Doskonale znał wykrzywione twarze i wulgarne gesty.

Miał jeszcze dobry kwadrans do wyznaczonej godziny, gdy zadzwonił do drzwi mieszkania. Klucza nie nosił, bo mógł go zgubić. A to oznaczałoby wymianę wszystkich czterech zamków w drzwiach wejściowych. A nie były to zwykłe drzwi. To były stare, porządne drzwi, takie, jakie ludzie robili tylko przed wojną. Bo nie tylko mechanizm zegara był przedwojenny. Przedwojenne były także drzwi i cała kamienica, w której mieszkał Jerzyk wraz z rodzicami.

Wtedy drzwi otworzyła mama. Musiała przed chwilą spojrzeć na zegarek, bo na jej twarzy malował się niepokój.

– Znowu cię ktoś pobił? – właściwie nie pytała. I tak wiedziała lepiej. Właściwie to nawet wiedziała, kto go pobił. Bo na pewno ten Rysiek. Albo Marek. Tyle razy mówiła Jerzykowi, żeby się z nimi nie zadawał. To prawda. Mówiła. I zupełnie nie słuchała, kiedy próbował wytłumaczyć, że nic się nie stało. Po prostu chciał zdążyć. – Jutro pójdę do szkoły porozmawiać z waszym wychowawcą.

I poszła. I dopiero wtedy go pobili. A przecież mama mówiła mu, żeby z nimi nie zaczynał, że oni są silniejsi.

To prawda. Mówiła.

A teraz znowu chcieli go pobić. Zabrali mu piłkę, gdy wracał do domu i zaczęli kopać paląc papierosy. Gdy potoczyła im się pod krzaki, Jerzyk złapał ją i puścił się pędem do domu. Miał nad nimi kilkanaście metrów przewagi, a biegał całkiem nieźle. Była więc szansa, że ucieknie. Niewielka, ale była. Niewielka, bo to starsze chłopaki z drugiego podwórka. Jerzyk często słyszał przez otwarte okno w swoim pokoju, jak grali na gitarach albo puszczali muzykę z przenośnych odtwarzaczy na ławce pod drzewem. Sami ją tutaj przynieśli i urządzili sobie klub pod niebem. Przesiadywali tu do późnej nocy, krzyczeli, palili papierosy i pili tanie wino. A pewnie i wódkę. Mama mówiła, że biorą narkotyki. Może i tak, ale wokół ławki rano zawsze walały się plastikowe butelki i stosy niedopałków, a nie żadne narkotyki. Chociaż ksiądz na religii mówił, że alkohol i papierosy to też narkotyk. Więc pewnie to prawda.

Skręcił gwałtownie w prawo. Tutaj blok oddzielający podwórka miał przechodnią klatkę. Mało kto o niej pamiętał, bo jeszcze niedawno była tu służbówka stróża, pana Wiktora.

Skręcił gwałtownie w prawo. Tutaj blok oddzielający podwórka miał przechodnią klatkę. Mało kto o niej pamiętał, bo jeszcze niedawno była tu służbówka stróża, pana Wiktora. Ale pan Wiktor odszedł na rentę i wyjechał na wieś. Jakiś czas służbówka stała pusta, potem chłopcy odkryli, że można przez nią przejść na drugie podwórko. Trzeba było tylko wiedzieć, która szybka w drzwiach się uchyla. Wkładało się przez nią rękę i odsuwało zatrzaskowy zamek. Drugie drzwi otwierały się identycznie.

Wpadł pędem na stopnie. Wprawnym ruchem wsunął dłoń przez szybkę i namacał zamek. To taka stara zasuwa. Trzeba nacisnąć na dole i równocześnie przesunąć sztabę. Przy odrobinie wprawy daje się to zrobić jedną ręką. Jerzyk miał wprawę, ale był zmęczony. Czuł, jak krople potu spływają mu do oczu. Zaszczypało. Ale i pomogło. Potrząsnął odruchowo głową i raptownie szarpnął zamek. Puściło. Jeszcze sekunda i oparł się całym ciałem o drzwi. Zasunął sztabkę i sięgnął ponownie, aby zacisnąć blokadę. Zwykle tego nie robił, bo wtedy trudniej otworzyć z zewnątrz. Już wyciągnął rękę, już dotykał zamka... Gdzieś daleko usłyszał tupot stóp. Zamarł. Dłoń zawisła tuż przy zamku. Rozejrzał się nerwowo. To już nie był strach przed starszymi chłopakami i nieuniknionym laniem.

Teraz bał się zupełnie czego innego. Bo nagle przypomniał sobie, że uciec się nie udało. Wiedział, że będą go bili mocno po twarzy, a kiedy upadnie – kopną go w plecy. Stanie się to w chwilę potem, jak otworzy drzwi na drugie podwórze. Potknie się o wystającą kratkę kanału ściekowego, przewróci wprost pod nogi nadbiegających wrogów. Siwy podniesie go łapiąc pod ramiona, a Rudy uderzy pierwszy. Potem już tylko będzie bolało. Aż tak, że się rozpłacze. Zostawią go płaczącego na trawniku pod małym drzewkiem, tak małym, że wygnie się, gdy się go złapie, aby wstać. Piłkę mu zabiorą, a on pójdzie do domu. Będzie spóźniony. Spóźniony i pobity. Ale nie to wszystko będzie najdziwniejsze.

Najdziwniejsze będzie to, że rodzice tego nie zauważą.

Jerzyk rozejrzał się po stróżówce. W ciemnym kącie, gdzie stała stara, rozpadająca się szafka na rupiecie, coś błysnęło. Jakby nagle zapaliły się dwa maleńkie ogniki. I natychmiast zgasły. Nieprzyjemny dreszcz przebiegł chłopcu po ciele. Nie zdając sobie do końca sprawy z tego co robi, zablokował zamek w drugich drzwiach. Przez matowe szybki usłyszał tętent wielu stóp. Starsze chłopaki na pewno znały tajemnicę środkowej klatki. To tylko moment, kiedy się zorientują, gdzie zniknął Jerzyk i dopadną go. Coś trzeba zrobić. Nie chciał być znowu zbity...

Jakie „znowu”? Otrząsnął się. Myśli same biegły mu przez głowę tak szybko, że nie miał czasu się nad nimi zastanowić. A tym bardziej zrozumieć.

Na razie zrozumiał jedno. Skoro jego prześladowcy są po drugiej stronie budynku, ma szansę ich przechytrzyć i uciec z powrotem tymi samymi drzwiami, którymi tu wbiegł. I to już teraz.

Nie wahał się. Już był znowu na ulicy. W ostatniej chwili przypomniał sobie o piłce. I o zablokowaniu drzwi. Może to choć na chwilę zmyli chłopaków. On w tym czasie okrężną drogą dotrze do domu.

Podbiegł do pobliskiego kiosku i schował się za ustawionymi tu okiennicami z dykty. Wychylił się i ostrożnie rozejrzał po okolicy. Nie dostrzegł prześladowców. Wiedział, że i tak jest już spóźniony, więc przestał zwracać uwagę na upływający czas. Wolał przebiec przez jeszcze jedno podwórko. Na wszelki wypadek. Żeby okrążyć park, który był przed jego domem. Domem, który pamiętał czasy przedwojenne.

Biegiem pokonał ulicę i, już ukryty za drzewami, przestał się spieszyć. Podciągnął t-shirt i wytarł nim spoconą twarz, zostawiając ciemne smugi na kiedyś białym materiale. Koszulka i tak po meczu nadawała się tylko do prania. Jak zawsze.

Ale dzisiaj nie wszystko było jak zawsze. Jerzyk wciąż nie mógł zrozumieć, co stało się w stróżówce pana Wiktora. Skąd wiedział, co się stanie za drugimi drzwiami? Dlaczego wspomnienie czegoś, co się jeszcze nie wydarzyło, powstrzymało go przed wybiegnięciem na drugą stronę? Tamto przecież nie mogło się wydarzyć. A przecież pamiętał to doskonale. Nie jak sen. I wcale nie tak, jak wtedy, gdy wydawało mu się, że gdzieś już był. Tamto to tylko jakieś błyski, ułamki sekund, skojarzenia. Teraz pamiętał, bo coś się wydarzyło naprawdę. Już raz uciekał z piłką, już raz wbiegł do środkowej klatki, gdzie było tajemne przejście na drugie podwórko, już raz wracał do domu. Tylko, że wtedy wracał pobity. A rodzice tego nie zauważyli.

To wszystko kompletnie nie trzymało się kupy.

Nagle zapragnął jak najszybciej być w domu, zobaczyć rodziców, usłyszeć, co się tam dzieje. Mimo straszliwego zmęczenia przyspieszył i już po kilku minutach wpadł na schody. Zadzwonił do drzwi. Otworzyła mama, jej mina nie wróżyła niczego dobrego.

– Tata na ciebie czeka – ruchem głowy wskazała duży pokój. Tak się nazywał nie tylko dlatego, że był największy. Duży, bo należał do dorosłych. W odróżnieniu od małego pokoju Jerzyka. Chłopiec bez słowa zdjął buty, ustawił je równo w szafce w przedpokoju i założył kapcie. Niemal bezszelestnie wsunął się przez drzwi. Ojciec nawet na niego nie spojrzał.

– O której miałeś być domu? – zapytał, wciąż wpatrzony w ekran telewizora.

– O ósmej – odpowiedział, nie próbując nawet się tłumaczyć. Wiedział z doświadczenia, że to nic nie da. Zbyt wiele razy słyszał, że wracając do domu powinien przewidzieć wszystkie czerwone światła, przypadkowe spotkania z kolegami i sąsiadami, staruszkę na przejściu dla pieszych, gwałtowny deszcz, roboty drogowe, przebitą dętkę w kole rowerowym i wiele innych kataklizmów, ze skręceniem nogi w kostce włącznie.

– Która jest teraz?

Jerzyk spojrzał na przedwojenny zegar.

– Prawie 20 po...

– A dokładnie?

– 18.

– Proszę przynieść pas z kuchni.

Tego Jerzyk się nie spodziewał. Już od dawna ojciec go nie bił. Krzyczał, groził, zabraniał wychodzić z domu, oglądać ulubione filmy lub grać na komputerze. Ale bić? Ostatnio, jak był mały. Chyba z rok temu! Czuł, jak wielka gula utknęła mu w gardle. Stał w drzwiach dużego pokoju i nie mógł się ruszyć. Dopiero co uniknął niezłego lania od starszych chłopaków. Bał się bólu. Strasznie bał się bólu.

– Powiedziałem: proszę przynieść pas z kuchni.

Jerzyk niechętnie odwrócił się na pięcie i najwolniej jak potrafił poczłapał przez długi przedpokój do kuchni. Tam, na rogu szafy, bardzo starej (Jerzyk nie był pewien, czy też przedwojennej) na wielkim gwoździu wisiał stary, skórzany pas. Podobno służył pradziadkowi do ostrzenia brzytwy. Jego widok miał być dla Jerzyka wiecznym ostrzeżeniem przed karą za nieposłuszeństwo.

Mama siedziała przy stole i układała pasjansa na ekranie laptopa. Spojrzała na syna.

– Naprawdę nie mogłeś przyjść punktualnie? My się po prostu o ciebie martwimy, dlaczego nie potrafisz tego zrozumieć?

Jerzyk spojrzał z wyrzutem.

– Przecież ja rozumiem, mamo. Gdybym miał komórkę, mogłabyś do mnie zawsze zadzwonić i wiedziałabyś, że nic mi nie jest.

– Wiesz, co tata myśli o komórce...

Jerzyk wiedział. Tata o komórce myślał i mówił bardzo dużo. Po pierwsze, to kosztuje. Po drugie, Jerzyk by ją zgubił następnego dnia. Ewentualnie by mu ją ukradli. A może i pobili przy okazji. Komórka przeszkadza w szkole. Na pewno bawiłby się nią na lekcjach i zabrałby mu ją nauczyciel. Poza tym gry w komórkach ogłupiają, komórki to moda, a to nie znaczy, że wszyscy muszą je mieć. Wreszcie komórka mogła stać się powodem rozluźnienia dyscypliny. No bo skoro można zawsze zadzwonić, to po co na czas wracać do domu? A w ogóle to telefony komórkowe mają tylko łobuzy. Na argument, że przecież jego najlepszy przyjaciel ma komórkę i nie jest łobuzem, Jerzyk usłyszał, że to prawda, ale jego przyjaciel jest prymusem w szkole i jest grzeczny, a więc wie, jak się zachowywać, gdy się ma komórkę. A uwagę, że dzieci sąsiadów – chociaż młodsze od Jerzyka – też mają swoje komórki, ojciec skwitował, że to dlatego, że są bardzo bogaci.

Rodzice Jerzyka nie byli bardzo bogaci, a on kompletnie nie mógł zrozumieć, dlaczego.

– Długo mam na ciebie czekać?! – krzyk ojca z dużego pokoju spowodował, że Jerzyk aż podskoczył. Niechętnie ściągnął pas z gwoździa. Spojrzał błagalnie na mamę, ale ona już odwróciła głowę do komputera. Nie było ratunku. Zwinął pas na ręce i przeszedł przez przedpokój. Zwykle tak długi, tym razem wydawał się o wiele za krótki.

Osiemnaście uderzeń pasem zniósł prawie bez krzyku. Rozpłakał się dopiero w swoim pokoju, do którego mógł odejść, uprzednio przeprosiwszy ojca za spóźnienie, obiecując, że więcej się to nie powtórzy. Cicho zamknął za sobą drzwi, chociaż miał ochotę trzasnąć nimi z całej siły. Wolał już nie prowokować ojca. Wyciągnął z szuflady nową płytę zespołu Feel i włączył najciszej, jak tylko można było ustawić jego miniwieżę. Przeskoczył piosenkę popularną dzięki wykorzystaniu w reklamie jakiegoś banku. Nie chciał teraz słyszeć „mój dom, w którym piszę od lat”. Wolał piosenkę o aniołach. Bo tego domu nie lubił. Najchętniej zwyczajnie wyszedłby i poszedł gdziekolwiek. Przecież wszędzie może być lepiej. Rodzice by się martwili, przyszło mu do głowy. Pewnie, że by się martwili. Pomartwiliby się i przestali. A on miałby święty spokój.

Położył się na łóżku i sięgnął po klasery ze znaczkami. W wolnych chwilach między szkołą a podwórkiem robił opis swojej kolekcji. A tak naprawdę to jej braków. Miał opasły katalog znaczków pocztowych z ubiegłego roku, który ktoś zostawił na oknie klatki schodowej, i odnajdywał w nim swoje serie katalogując na fiszkach posiadane znaczki i te brakujące. Razem z katalogiem spod łóżka wysunęła się jakaś stara gazeta. Już miał ją wcisnąć z powrotem, gdy jego wzrok padł na wyraźny druk ogłoszenia. Przeczytał je półgłosem i nagle wszystko stało się jasne. Przypomniał sobie, że jutro ojciec wyjeżdża do Warszawy na operację serca, przypomniał sobie zagubioną płytę CD z wynikami badań i wczorajszą ucieczkę przed starszymi chłopakami.

Spojrzał na kalendarz. 12 maja. Nie wczorajszą. Dzisiejszą.

Przed operacją tata przeszedł wiele różnych, bardzo trudnych, specjalistycznych badań. Na niektóre czekał ponad pół roku. Jerzyk nawet nie potrafił powtórzyć ich nazw, a tym bardziej nie miał pojęcia, na czym one polegają. Słyszał tylko, że ten szpital od operacji zażądał wszystkich wyników z całego roku na jednym dysku CD. Kilka dni zajęło rodzicom odwiedzenie kolejnych radomskich przychodni i wyproszenie zgrania danych. Zawsze i tak najpierw słyszeli, że przychodnia nie ma takiego obowiązku.

I teraz ta płyta zginęła. To pewne jak w banku. Pamiętał awanturę, jaka się rozegrała zaraz po jego powrocie do domu. Pamiętał, bo rodzice zgodnie twierdzili, że to on ją zgubił. Bez CD szpital nie wykona niezbędnej analizy i operacja ojca znowu przesunie się nie wiadomo na jak długo.

A on tej płyty nie miał. Nie wiedział też, co się z nią stało. Nie miał pojęcia, gdzie mogłaby być. Takie rzeczy w tym domu zawsze kładło się „pod ręką”, żeby nie szukać w ostatniej chwili. I na ogół właśnie te przedmioty pozostawione „na widoku” najczęściej znikały bez śladu. Fakt, nieraz zdarzyło mu się przykryć coś swoimi starymi gazetami, niechcący wsunąć pod jakąś szkatułkę, czy przełożyć w inne miejsce. Ale był pewien, że tej świętej płyty nie dotykał.

To wszystko pamiętał. A mimo to teraz wszystko rozgrywało się całkiem inaczej.

W drzwiach stanęła mama. Miała zaczerwienione oczy.

– Późno już. Powinieneś się położyć – powiedziała, tarmosząc go za włosy.

– Zaraz, mamo. Powiedz mi, czy płyta się znalazła?

– Jaka płyta, synku?

– Ta z badaniami taty. Gdzie ona jest?

– Pewnie już w walizce. Tata spakował wszystkie swoje dokumenty. Dlaczego pytasz?

– Nie wiem. Tak jakoś. Bałem się, żeby nie zginęła.

Ręka mamy zamarła na czubku jego głowy.

– Chyba jej nie ruszałeś?!

Znowu to samo. Jerzyk westchnął ciężko.

– Nie, mamo. Nie ruszałem. Ja tylko tak... – nie wiedział co powiedzieć. Mama pocałowała go mechanicznie, jakby nagle zaczęło się jej bardzo spieszyć i wyszła z pokoju. Jerzyk położył się na plecach i zapatrzył w sufit.

Wreszcie zrozumiał, co się stało. Zrozumiał, ale nie uwierzył. Próbował sobie przypomnieć, czy dzisiaj dzwonił gdzieś z telefonu, który normalnie trzymał pod łóżkiem. Wyszło mu, że na pewno nie. A jeżeli nie, to wszystko można bardzo łatwo sprawdzić. Przecież aparat pamięta ostatni wybierany numer.

Sięgnął po telefon i mocno nacisnął klawisz „redial”.

Pełna wersja książki do kupienia w księgarni internetowej koobe.pl

Rozdział 1

W którym Czytelnik poznaje miejsce akcji, i który mógłby spokojnie pominąć, gdyby nie to, że pojawia się pan Wiktor

Znacie Radom? Jasne, że nie znacie. Chyba że urodziliście się gdzieś na obszarze wyznaczonym niegdyś przez stalowe wieże radiostacji i więzienie z jednej strony, Muzeum Wsi Radomskiej i szpital psychiatryczny z drugiej, inny szpital (największy na Mazowszu, zbudowany na planie krzyża maltańskiego) i kopcącą elektrociepłownię z trzeciej, wreszcie pustkowie płaskowyżu radomskiego z czwartej.

O ile wyruszając w którąś z pierwszych stron świata moglibyście dojechać do jakiegoś miasta jak Łódź, Kielce, Warszawa, o tyle czwarta nie miała do zaoferowania niczego poza drogami najostatniejszej kategorii odśnieżania. Prowadziły w zaśmiecone lasy i na łąki porośnięte niezidentyfikowanym zielskiem z mizernym dodatkiem trawy, gdzie w okresie roztopów tworzyły się dzikie oczka wodne. Gdzieś tu nieforemne hałdy brudnej ziemi wyznaczały teren kopalni piachu i nieczynnego wysypiska śmieci, wciąż śmierdzącego nie gorzej niż sprasowane szambo. Ten księżycowy krajobraz uzupełniały domki porozsypywane bezładnie, jak wodorosty na morskiej plaży po jesiennym sztormie, gdy fala się cofnie, a cały szlam jeszcze zalega na brzegu.

Takie to miasto. Niektórzy twierdzą, że ładne, niektórzy, że brzydkie. Ale żeby je poznać, trzeba się urodzić w tym niezwykłym kwadracie, który ktoś kiedyś żartem nazwał Królewskim Grodem nad Mleczną, bo jeden król do swojej ukochanej jeździł przez okoliczne lasy, inny książę stąd Polską rządził, gdy jego starszy brat na Węgrzech wojował. Później książę Kazimierz z rodu Jagiellonów świętym został, bo się przeziębił za młodu w kościele i umarł. Po zabudowaniach zamkowych pozostał jedynie parterowy domek służący dzisiaj jako plebania miejscowej fary, ale Święty Kazimierz jest patronem Radomia, co stało się doskonałym pretekstem do organizowania dorocznego Jarmarku Kazimierzowskiego.

A jak już się ktoś tu urodził, to miał czas, aby poznać największe miejscowe tajemnice. Niejedno pokolenie chłopaków w krótkich spodniach plądrowało ruiny starego dworca kolejowego wybudowanego jeszcze w czasach rozbiorów, kiedy Radom był ważnym przystankiem kolei berlińsko-moskiewskiej z przesiadką na Wiedeń. Tylko tutaj za poligon nieletnich wojen mogły służyć pozostałości po największej swego czasu w Polsce fabryce broni, obecnie przerobionej na kręgielnię i dyskotekę.

Fajne miasto.

Trzeba się tu urodzić, żeby się o tym przekonać.

Zarówno fabrykę jak i okoliczne domy dla pracowników wybudowano blisko 100 lat temu. Budynki są z grubego żelazobetonu, w wielu wciąż jeszcze pali się w piecach węglem, gdy zawiodą domowym sposobem podłączone kaloryfery albo nawali elektrownia.

Jak każde średniej wielkości polskie miasto, to też ma swoje Planty. To dzielnica blisko dworca kolejowego i owej fabryki broni, gdzie do dzisiaj jeszcze w niektórych pomieszczeniach składa się pistolety automatyczne i karabinki sportowe. Zarówno fabrykę jak i okoliczne domy dla pracowników wybudowano blisko 100 lat temu. Budynki są z grubego żelazobetonu, w wielu wciąż jeszcze pali się w piecach węglem, gdy zawiodą domowym sposobem podłączone kaloryfery albo nawali elektrownia.

Wśród tych smutnych domów ciągnie się niezbyt szeroki pas zieleni, nawet przez miejscowych już od dawna nie nazywany parkiem. Ma jedną asfaltową alejkę przez sam środek i rząd drzew po obu stronach. Właśnie nią od strony dworca kolejowego idzie mężczyzna. A może szedł wczoraj, a może będzie szedł dopiero jutro. Kto to wie?

Mężczyzna ubrany jest nad wyraz dziwnie. A jeżeli nie dziwnie, to na pewno niezbyt modnie. Czarny melonik i wielki parasol, którym podpiera się przy co drugim kroku, wyglądają jak wypożyczone z hurtowni strojów karnawałowych. Mimo słonecznej pogody ma na ramionach nietypowy płaszcz bez rękawów bardziej przypominający pelerynę, a na nogach wygodne sportowe buty.

Mężczyzna minął zniszczony budynek starej łaźni i skręcił w stronę długiego, trzypiętrowego budynku pomalowanego na żółto i pokrytego czerwoną dachówką. Otworzył drzwi do środkowej klatki schodowej i wszedł. Odruchowo zajrzał do skrzynki na listy, gdzie nie mogło być żadnego listu adresowanego do niego, minął schody prowadzące na kolejne piętra i podszedł do drewnianych, oszklonych drzwi. Wyjął z kieszeni duży klucz, włożył do zamka i otworzył je z lekkim zgrzytem.

Wszedł do swojej dawnej stróżówki. Pan Wiktor przez wiele lat był tutaj dozorcą. I chociaż porzucił tę pracę jakiś czas temu, nadal opłacał skromny czynsz, który pozwalał mu zatrzymać to niewielkie pomieszczenie. Rozejrzał się, jakby chciał sprawdzić, czy wszystko jest na swoim miejscu. W ciemnym kącie, gdzie stała stara szafka, błysnęły dwa maleńkie ogniki. Pan Wiktor uśmiechnął się pod wąsem i odstawił parasol do niewielkiego stojaka przy drzwiach, potem rzucił płaszcz na rozklekotane krzesło.

Czekał na telefon. Wiedział, że zaraz powinien zadzwonić. Nie wczoraj, nie jutro, ale teraz, za chwilę. Podszedł do drzwi i przekręcił zardzewiały gwóźdź, tak aby zablokował ruchomą szybkę. To samo zrobił przy drzwiach po drugiej stronie.

I wtedy usłyszał dzwonek.

Rozdział 2

W którym Pankot nie mówi, co o tym wszystkim myśli

– I co ty o tym wszystkim myślisz? – zapytał pan Wiktor. Jego niski głos był cichy i lekko zaniepokojony.

W ciemnym rogu na starej szafce znowu błysnęły dwa ogniki. Na moment pomieszczenie wypełnił delikatny dźwięk przypominający warkot silnego brzęczyka elektrycznego. Przez moment narastał, aby zakończyć się niecierpliwym mlaśnięciem, jakby na podłogę spadło surowe jajko.

– Ja do ciebie mówię, a ty ziewasz – skarcił ciemność pan Wiktor. Ciemność zatrzeszczała spróchniałymi deskami rozsychającej się szafki na rupiecie. – Siedź teraz cicho. Spodziewamy się gościa, a nie chcemy, żeby się zbyt szybko wystraszył, prawda?

Za oszklonymi drzwiami rozległo się niezdecydowane szuranie. Pan Wiktor położył palec na ustach i wstał z krzesła. Zdecydowanym ruchem starego żołnierza pogładził wąsy. – Wejdź młody człowieku – zawołał. Odgłosy ucichły tak nagle, jak się pojawiły. Upłynęło kilka dobrych sekund, nim ktoś zapukał. – Proszę cię, wejdź – powtórzył pan Wiktor. W jego głosie nie dało się wyczuć śladu zniecierpliwienia.

Drzwi uchyliły się niepewnie i ukazała się w nich chuda postać 12-letniego chłopca.

– Zapraszam – pan Wiktor wykonał zachęcający gest ręką. Jerzyk wsunął nieśmiało najpierw potarganą głowę. Zrobił krok. Drzwi wymknęły mu się z rąk, dały mu porządnego dubla, a potem trzasnęły głośno. Na starej szafce na rupiecie natychmiast zapłonęły dwa maleńkie światełka.

– Przepraszam – wyjąkał Jerzyk. Nie przypuszczał, że to wszystko będzie takie bardzo trudne. Kiedy zdecydował się zadzwonić pod ten numer, zupełnie nie wiedział, co ma powiedzieć, o co zapytać. Chyba liczył na to, że ktoś po drugiej stronie słuchawki na niego nakrzyczy lub wręcz wyśmieje. Wtedy speszony pewnie by nią rzucił. I wszystko by się skończyło. Zwyczajnie, wybujała wyobraźnia kolejny raz spłatała mu figla.

Bo Jerzyk miał wyobraźnię. Niejeden raz widział siebie przeżywającego niecodzienne przygody. Gdyby to były inne czasy, chętnie walczyłby ze smokami, ale równie dobrze mógłby być najlepszym piłkarzem, jak Boruc, lub kierowcą, jak Kubica. A nawet jeszcze lepszym. O ile różne fajne przygody przytrafiały się kolegom, o tyle Jerzyka otaczała szara codzienność, nie wymagająca od niego ani bohaterstwa, ani nawet poświęcenia. Wszystko to było nudne, jak kolejny raz czytana lekcja z podręcznika do fizyki.

Gdy wczoraj wykręcał numer telefonu, który znalazł w starej gazecie pod łóżkiem, spodziewał się czegoś podobnego. Zwykłego wytłumaczenia swojej niezwykłej wyobraźni. Ktoś odebrał i Jerzyk usłyszał miękki męski głos:

– Firma kurierska „Na wczoraj”, czym mogę służyć?

I znowu Jerzyk poczuł się, jakby już to kiedyś słyszał. Te same słowa, wymówione tym samym tonem. Miłym, zachęcającym.

– Dzień dobry – wydusił przez ściśnięte gardło.

– Dzień dobry – powitanie z drugiej strony pojawiło się niczym wielki znak zapytania.

Chłopcu niemal zabrakło tchu.

– Ja... ja...

– Tak, słucham, z kim mam przyjemność?

– Nazywam się Jerzyk...

– Jerzyk? – głos po drugiej stronie był wyraźnie zaskoczony.

– To znaczy mam na imię Jurek, ale wszyscy mówią do mnie Jerzyk – zaczął się tłumaczyć.

– Ach tak, rozumiem. Czy coś stało?

– Nie, nic – zapewnił szybko chłopiec. – Chociaż właściwie, to ja chciałem zapytać, to znaczy dowiedzieć się, wie pan, no...

– Przepraszam młody człowieku, ale nie bardzo rozumiem...

– Bo ja... Czy ja do pana już dzwoniłem?! – wyrzucił z siebie tak gwałtownie, że aż sam się zdziwił swoją odwagą.

– Kiedy?

– No właśnie nie wiem. Wczoraj... nie, właściwie dzisiaj... ale zupełnie tak, jakby to było wczoraj, chociaż nie mogło tak być – Jerzyk bardzo szybko wyrzucał z siebie słowa. Bał się, że tamten mężczyzna odłoży słuchawkę, niczego mu nie wyjaśniając, a wiedział, że drugi raz nie zdobędzie się na odwagę i już nie zadzwoni. I nigdy niczego się nie dowie.

– Chcesz wiedzieć, czy składałeś u nas zamówienie na dostarczenie przesyłki?

– Tak, właśnie – odetchnął z ulgą.

– Podasz mi adres?

Wyrecytował ulicę i numer domu.

Na chwilę w słuchawce zaległa cisza.

– Co mieliśmy dostarczyć?

– Właśnie – Jerzyk zająknął się – nie jestem pewien... Chciałem tylko wiedzieć, czy ja...

– Chłopcze – głos mężczyzny zmienił się nagle na bardziej stanowczy – musimy się spotkać. Jak najszybciej.

Jerzyk wcale nie był pewien, czy tego chce. Miał nadzieję, że ktoś – w tym przypadku ten mężczyzna – wyjaśni mu, co się stało. I już będzie po wszystkim.

– Chłopcze – powtórzył mężczyzna – to bardzo ważne. Musimy się spotkać. Inaczej niczego ci nie wyjaśnię. Wiem, że dzisiaj jest już bardzo późno, ale przecież jutro twoi rodzice wyjeżdżają...

– Skąd pan wie?

– Sam mi powiedziałeś.

– Niczego takiego nie mówiłem – oburzył się Jerzyk.

– Jesteś pewien?

Pytanie zabrzmiało tak, że Jerzyk się zawahał. I nie zaprzeczył. Milczał.

– Halo, jesteś tam?

– Tak, proszę pana.

– Przyjdź jutro rano, jak tylko wyjadą rodzice.

– Ale szkoła...

– To nieważne, synu, uwierz mi. Jestem bardzo blisko, nie musisz się bać. A ja obiecuję, że wszystko ci wyjaśnię.

Ciekawość zwyciężyła. Poza tym w tym głosie było coś takiego, czego Jerzyk nie umiał nazwać, ale nie potrafił się sprzeciwić. Obiecał, że przyjdzie. Zdziwił się tylko, gdy dowiedział się, dokąd.

A teraz stał przy drzwiach starego kantorka stróża budynku przy Plantach, tego samego, przez który uciekał z piłką przed starszymi chłopakami. Rozejrzał się po ponurym pomieszczeniu. Nic się tu nie zmieniło. Nadal było pełno kurzu, jak wtedy, gdy z kumplami planowali kolejną wyprawę po skarby do starej fabryki broni.

Jerzyk spojrzał w najciemniejszy kąt, gdzie stała rozpadająca się szafka na rupiecie. Znowu błysnęły tam dwa złowrogie światełka, ale może mu się wydawało.

– Usiądź, chłopcze – powiedział pan Wiktor, wskazując odrapany taboret. Jerzyk nigdy nie widział dozorcy tak ubranego. Pamiętał go w wysokich butach i zniszczonym szaroniebieskim kombinezonie. Ojciec często nazywał taki strój waciakiem, cokolwiek to znaczyło. No i beret. Zawsze ten sam, taki z czarną tasiemką wokół, z wiszącą aż do szyi końcówką. Ale nie dzisiaj. Teraz dawny dozorca miał na sobie elegancki garnitur, jasną koszulę i szeroki krawat. Tylko na nogach, zamiast pasujących do stroju pantofli, nosił sportowe buty.

Pan Wiktor dostrzegł jego spojrzenie. Uśmiechnął się.

– Bardzo dużo chodzę, od kiedy przeszedłem na rentę, a stopy lubią wygodę. A skoro moje stopy chcą mieć wygodnie, to ja też. Usiądź – powtórzył.

Jerzyk usiadł. Taboret zachybotał się niebezpiecznie. Chłopiec zamarł i na wszelki wypadek postanowił się nie ruszać. Pan Wiktor zajął stare krzesło naprzeciwko.

– Czy pamiętasz, po co do mnie dzwoniłeś? – zapytał.

Taboret pod Jerzykiem zatrzeszczał niepewnie.

– Bo wydawało mi się... bo chciałem się dowiedzieć... żeby mi pan wyjaśnił...

Pan Wiktor wykonał uspokajający gest ręką.

– Posłuchaj, Jurku...

– Proszę pana – przerwał Jerzyk.

– Tak, słucham.

– Ja... ja bardzo nie lubię, jak się do mnie mówi Jurek – chłopiec spuścił nieśmiało oczy. Sam nie wiedział, skąd się wzięło w nim tyle odwagi. Bo przecież dorosłym się nie przerywa. Tym bardziej obcym. Ale w tym zakurzonym pomieszczeniu nagle zapanowała jakaś taka atmosfera... Znał wszystkie sprzęty, wiele razy chował się tutaj przed światem, gdy chciał być zupełnie sam, aby przeżywać wyimaginowane przygody.

A teraz nagle przygoda stała się faktem. Przyszła do niego pod postacią starszego pana, którego wieku nie dawało się wyczytać z rysów twarzy. Miał całkowicie białe włosy, jak święty Mikołaj i zupełnie czarną brodę i wąsy. Wyglądały jak sztuczne.

– Przepraszam – pan Wiktor znowu się uśmiechnął. – A teraz proszę, powiedz, czy wiesz, w jakiej sprawie zadzwoniłeś do firmy kurierskiej „Na wczoraj”?

– Chodziło o płytę...

– Tak… – to nie było ani pytanie, ani potwierdzenie. Raczej zachęta, by mówił dalej.

– Taką płytę, na której były wyniki badań serca mojego taty.

– A co się z nią stało?

– Wydawało mi się, że zginęła. Słyszałem, jak rodzice o tym rozmawiają. Ale kiedy zapytałem o nią mamę, powiedziała, że jest na miejscu.

– Na pewno zapytałeś mamę zaraz po tym, jak słyszałeś, że zginęła? Przypomnij sobie. To bardzo ważne.

– No właśnie nie wiem. Od wczoraj wszystko mi się miesza. Wydaje mi się jedno, a dzieje się drugie. Mam wrażenie, że dwa razy wróciłem do domu. I za każdym razem było zupełnie inaczej.

– Jak?

Jerzyk zacisnął dłonie na desce taboretu. Odruchowo spojrzał w ciemny kąt, ale nie dostrzegł niepokojących ogników. Sam nie wiedział, czemu dodało mu to odwagi.

– Raz wróciłem pobity przez starszych chłopaków i mama w ogóle nie zwróciła na to uwagi. Pytała tylko, czy wiem, gdzie jest ta płyta. Tak mi się wydawało. Bo gdy rzeczywiście wróciłem do domu, płyta była w walizce taty, a rodzice bardzo się zdenerwowali, że się spóźniłem. Wydawało mi się, że gdzieś dzwoniłem, więc chciałem sprawdzić. I pan odebrał telefon. Resztę pan już wie. I wcale nie mówiłem panu, że rodzice dzisiaj wyjeżdżają!

– Może nie mówiłeś – zadumał się pan Wiktor. – Powiedz mi – odezwał się po chwili – czy wiesz, co to jest déjà vu?

Jerzyk pokręcił przecząco głową.

– Mamy taki film na DVD, ale ja go nie oglądałem. Tata mówi, że nic z tego nie zrozumiem.

– Dorośli często nie doceniają dzieci – powiedział pan Wiktor.

– Ale ja naprawdę nie wiem, co to jest...

– Ja ci wierzę – pan Wiktor wstał z krzesła, które zaskrzypiało z niezadowoleniem, i podszedł do starej szafy. Jerzy wiele razy próbował ją otworzyć, ale zamek trzymał mocno, a grube deski nie dały się wyłamać. Mężczyzna wyjął ciężki klucz i wsunął do otworu w drzwiach. Otworzyły się bez szmeru. Wewnątrz były książki. Kilka półek wypełnionych od końca do końca równymi tomami w podobnych oprawach. Pan Wiktor wyciągnął jeden z nich, przerzucił kilka kartek i podał chłopcu. – Przeczytaj – wskazał palcem.

– Déjà vu – zaczął Jerzyk – złudzenie polegające na przekonaniu, że osoba, przedmiot lub sytuacja obserwowane po raz pierwszy, były już kiedyś widziane.

– Rozumiesz?

– Chce pan powiedzieć, że mnie się przytrafiło właśnie coś takiego?

Pan Wiktor zabrał grubą książkę z rąk chłopca i schował do szafy. Przekręcił klucz.

– Może tak, a może nie. Nikt jeszcze nie zbadał zjawiska déjà vu. Nikt nie wie, co się za nim kryje i skąd się w ogóle bierze. Wszystko zależy od tego, w co chcesz wierzyć – pan Wiktor zbliżył się do chłopca i spojrzał mu głęboko w oczy. – W co wierzysz, Jerzyku?

Zapadła cisza. Za oszklonymi drzwiami było słoneczne przedpołudnie, ale tu, w mroku starej stróżówki nagle zrobiło się chłodno, ciemno i bardzo nieprzyjemnie. Chłopiec poczuł przeszywające dreszcze. Nagle bardzo żałował, że tu przyszedł, że nie poszedł do szkoły, jak obiecał mamie.

A wszystkiemu winne to przeklęte déjà vu! Sam sobie mógł sprawdzić w słowniku w domu. Nie musi słuchać tego dziwnego człowieka, nie musi mu już nic więcej opowiadać. Powinien natychmiast stąd wyjść!

– Pójdę już – powiedział zsuwając się z taboretu i cofając tyłem do oszklonych drzwi. Nie pamiętał, czy zasunął zamek, ale przecież doskonale pamiętał, jak się go otwiera. Zrobił jeszcze dwa kroki. Mężczyzna wciąż wpatrywał się w niego tym samym przeszywającym spojrzeniem, jakby chciał poznać wszystkie jego myśli, jakby próbował wejść do jego wspomnień. Jerzyk odwrócił się gwałtownie. Szarpnął za klamkę, zbiegł po dwóch schodkach i wypadł na rozświetloną słońcem ulicę. Za jego plecami oszklone drzwi zamknęły się z lekkim trzaskiem.

Pan Wiktor patrzył przez chwilę na zakurzone szyby nie przepuszczające prawie w ogóle dziennego światła. Usiadł na trzeszczącym krześle i odchylił je lekko do tyłu. Zaskrzypiało złowrogo. W ciemnym kącie nad starą szafką zapłonęły dwa ogniki.

– I co ty o tym wszystkim myślisz? – zapytał. Olbrzymi kocur wyprężył grzbiet i po chwili niezdecydowania z hukiem zeskoczył na podłogę. Tabun kurzu zawirował wokół bursztynowo-złotej sierści. Kocisko przeciągnęło się leniwie i wytarło cały kurz z sierści o ciemne spodnie pana Wiktora. – Elegant z ciebie Panie Kocie, nie ma co – mruknął pan Wiktor otrzepując zabrudzony materiał. – Jak myślisz, wróci?

Ale Pankot jedynie ziewnął szeroko i pełnym godności krokiem pomaszerował w kierunku szafy. Po chwili rozległo się ciche drapanie.

Pankot ostrzył pazury.

Rozdział 3

W którym łańcuszek ciotki nie odgrywa żadnej roli

Dziewczynka nie była ładna. Miała pociągłą, piegowatą twarz, za długie, chude ręce i podobnie chude nogi. Z daleka, gdy tak wymachiwała rękami idąc przez podwórko, jej sylwetka przypominała zabiedzonego pająka. Nosiła krótką spódniczkę w barwie brudnego różu i białą bluzeczkę ze srebrnym wzorem, który na wszelki wypadek nie przedstawiał niczego konkretnego. Na zaskakująco niewielkich, w stosunku do dość wysokiej postaci, stopach nosiła plastikowe sandały, jakich pełno na ekologicznych stoiskach ze wszystkim.

Jerzyk lubił to podwórko. Otaczały je dwa ogromne domy zakładowe wybudowane w kształcie gigantycznych rogali. Ponure, brzydkie, straszyły skrzypieniem okiennych ram z klatek schodowych, w których już dawno brakowało większości szyb.

Jerzyk obserwował ją siedząc na trawie pod drzewem tak wysokim i o tak gęstych liściach, że nie przepuszczało nawet jednego promienia słońca. Całe podwórko tonęło w cieniu, nadając mu z lekka niesamowity wygląd. Jerzyk lubił to podwórko. Znajdowało się na samym końcu Plant, tuż obok dworca kolejowego. Otaczały je dwa ogromne domy zakładowe wybudowane w kształcie gigantycznych rogali. Ponure, brzydkie, straszyły skrzypieniem okiennych ram z klatek schodowych, w których już dawno brakowało większości szyb. Z piwnicznych okienek w rogu, niedaleko zabitego na głucho deskami dawnego wejścia do nieistniejącego od lat sklepu warzywniczego, co chwila wydobywały się białe kłęby pary o zapachu rozgrzanej, brudnej plaży w upalny dzień. To jeden z niewielu działających jeszcze magli w mieście. Po drugiej stronie przez otwarte okno na parterze dobiegał radiowy koncert życzeń zakłócany przez uporczywy szczęk nożyc damskiego fryzjera. Trochę dalej na chodniku leżała skamieniała pryzma węgla, o którym ktoś zapomniał, jak Jerzyka jeszcze chyba nie było na świecie. Na tym podwórku czas zatrzymał się w epoce telewizji czarno-białej i nakręcanych zegarków na rękę.

Jerzyk czasami chował się tutaj, gdy chciał być sam. Rozglądał się i marzył, a uciekał, kiedy zaczynało się robić ciemno. Za żadne skarby świata nie zostałby tutaj po zmierzchu, kiedy nie paliła się żadna latarnia, a słabe światła z okien mieszkań nie oświetlały nawet marnej części straszliwego podwórka. Teraz obserwował zbliżającą się dziewczynkę. Mogła mieć jakieś 10-11 lat. Idąc wykonywała dziwne, nieskoordynowane ruchy. Najpierw prawą ręką, a po chwili lewą. To podnosiła ją, to opuszczała, znowu podnosiła wysoko nad głowę, wspinała się na palce, jakby chciała być wyższa, to znów schylała się nisko, jakby próbowała w ruchu zawiązać sznurowadła.

Chwilę trwało, nim Jerzyk zorientował się, że dziewczynka trzyma w dłoniach długą linkę, której drugi koniec niknął gdzieś w gęstych krzewach między drzewami przeciwległego trawnika. Przez chwilę wpatrywał się w zielony gąszcz, aż między gałęziami smyknęło coś w miarę dużego, jasnego, w kolorze ni to beżu, ni to bursztynu. Dziewczynka mocniej szarpnęła linkę i w tym momencie musiała się potknąć o coś, bo straciła równowagę i upadła na wyciągnięte ręce. Jerzyk odruchowo się zerwał i podbiegł.

– Nic ci się nie stało? – zapytał i wtedy zobaczył, że dziewczynka aż zanosi się od śmiechu.

– Nic, nic... z nim zawsze tak jest. Poczekaj, pomóż mi wyplątać tę smycz z krzaków, bo sama już sobie nie poradzę – siedząc na płytach chodnika pociągnęła mocniej za jasną, cienką linkę. O dziwo, nie napotkała najmniejszego oporu. I oto z krzaków wynurzył się olbrzymi płowy kocur o złocistych oczach. Puszysty ogon wzniósł dostojnie ku górze, powiewając suchymi liśćmi, które wczepiły się w długą sierść. Stąpając, jakby szedł na palcach, zbliżył się do swojej pani i grzecznie usiadł tuż obok, imponującym ogonem zamiatając najbliższą okolicę. Różowy nos poruszył się kilkakrotnie, jakby próbował na odległość złowić zapach nieznajomego.

– Już nie trzeba. Widzisz, co ja z nim mam? Teraz to udaje niewiniątko, jakby nie rozumiał, o co chodzi. Ale wystarczy, że wstanę, to natychmiast zapuści się w najgęstsze krzaki. Zawsze tak robi. Nie lubi spacerować jak człowiek.

– Może dlatego, że nie jest człowiekiem – nic mądrzejszego nie przyszło Jerzykowi do głowy. Dziewczynka roześmiała się znowu.

– Pewnie masz rację – przytaknęła wesoło i wyciągnęła z kieszeni bluzki okulary w drucianej oprawie. – Muszę je zdejmować w czasie spaceru, bo już kilka razy strąciłam je tą linką – wskazała wzrokiem kocią smycz. Olbrzymi futrzak miauknął przeraźliwie, jakby w odpowiedzi na tę niesłuszną pretensję i zabawnie zmrużył oczy. – Widziałeś go?! Niewiniątko! – krzyknęła mrugając spod okularów jednym okiem do Jerzyka.

– Prawdę mówiąc, nigdy nie widziałem kota na smyczy. Nie wiedziałem, że wychodzi się z nimi na spacer, jak z psami.

– Jak sam zauważyłeś, nie bardzo to przypomina spacer z psem. Są tacy, którzy wyprowadzają koty, i tacy, którzy tego nie robią. Mnie się wydaje, że Pankot lubi te spacery, więc z nim wychodzę.

Kocisko mruknęło śmiesznie w odpowiedzi na swoje imię i spojrzało na Jerzyka, jakby chciało powiedzieć: słyszałeś, to o mnie mówi.

– Jak się wabi pan kot? – zapytał Jerzyk.

– Nie pan kot a Pankot. Tak się nazywa. Tata uwielbiał mówić do niego Panie Kocie i tak w skrócie zrodził się Pankot.

– Pasuje do niego – stwierdził Jerzyk.

– Jeszcze jak! To jest prawdziwe panisko wśród kotów – wykrzyknęła dziewczynka, wpatrując się w futrzaka z nieskrywanym uwielbieniem. – Zresztą wśród ludzi także – dodała bez namysłu.

Jerzyk popatrzył na nieznajomą. Okulary powiększały jej wyraziste, jasnoniebieskie oczy. Wyglądała trochę jak olbrzymia mucha. Dziewczynka złowiła jego spojrzenie i uśmiechnęła się, co speszyło Jerzyka. Spuścił wzrok.

– Nie powinnaś siedzieć na betonie – mruknął mentorskim tonem. – Przeziębisz się.

– Akurat! – zawołała wesoło. – Jak tylko zacznę wstawać, Pankot natychmiast czmychnie w krzaki. Teraz uznał, że trzeba mnie pilnować, bo siedzę i rozmawiam z obcym, ale gdy się podniosę, stwierdzi, że niebezpieczeństwo minęło i może się zająć swoimi sprawami.

– Jakie niebezpieczeństwo?

– Ty – dziewczynka stuknęła Jerzyka w pierś wskazującym palcem. – Nie zna cię, nie wie, czy może ci zaufać, więc siedzi przy mnie i czeka.

– Nie przesadzasz trochę? – Jerzyk z powątpiewaniem popatrzył na kota. Ten nawet na niego nie spojrzał, zajęty wylizywaniem tylnej łapy.

– O! On jest bardzo mądry – zaperzyła się jego pani. – Chcesz się przekonać? Spróbuj mnie dotknąć – poleciła.

– Daj spokój – Jerzyk, o ile to możliwe, speszył się jeszcze bardziej. – Wierzę ci.

– No już – oczy wielkiej muchy wpatrywały się w chłopca – nie bądź takim tchórzem! Dotknij mnie!

Jerzyk nieśmiało wyciągnął rękę. Kot natychmiast porzucił toaletę, otworzył pysk ukazując ostre zęby i wydał ostrzegawczy dźwięk, przypominający syk węża.

– A widzisz! – krzyknęła triumfalnie. – Mówiłam!

Jerzyk cofnął dłoń, a Pankot, jakby nic się nie stało, wrócił do czyszczenia tylnej łapy z ubiegłorocznych liści, papierowych strzępków i wielu innych drobiazgów, które czepiają się kociej sierści podczas penetrowania najciekawszych zakątków starego podwórka.

– Dlaczego właściwie siedziałeś pod tym drzewem? – zapytała dziewczynka. Jerzyk podniósł z chodnika najbliższy kamyk i podrzucił go kilka razy w ręku. – Nie mieszkasz tutaj. Znam prawie wszystkich.

– Spotkało mnie coś dziwnego i musiałem pomyśleć o tym w spokoju. Rzadko tu przychodzę, nikt mnie nie zna. Chciałem przez chwilę być sam.

– Przeszkodziłam ci – szczerze zmartwiła się właścicielka niezwykłego kota. – Ale skoro już tak się stało, musisz mi wszystko opowiedzieć. Coś niezwykłego! Uwielbiam niezwykłe historie. Tym bardziej, kiedy są prawdziwe. Chodź, usiądziemy na ławce i opowiesz mi wszystko po kolei – podniosła się z chodnika. Pankot jakby na to czekał. W jednej chwili szarpnął cienką linkę i błyskawicznie zniknął w najbliższych krzakach. Dziewczynka pisnęła i popędziła za uciekającą kulą jasnego futra. Jerzyk, chcąc nie chcąc, pobiegł za nimi.

– Widzisz, zawsze tak robi – wielka mucha bezradnie tupnęła nogą. – Trudno, rozwinę smycz, powinna sięgnąć do tej połamanej ławki. Jak się na niej ostrożnie usiądzie, to deska nie uszczypnie – poinstruowała tonem stałego bywalca ławek w okolicy.

– Mieszkasz tutaj? – zapytał Jerzyk, kiedy usadowili się już na połamanych szczeblach między wystającymi, zardzewiałymi śrubami.

– Tak, z ciotką. To są nasze okna – pokazała na najwyższe piętro w samym rogu kamienicy.

– To zabawne – mruknął Jerzyk pod nosem. – Ja od dzisiaj też mieszkam z ciotką.

– O! Jaka ona jest? Podobna do mojej? Zawsze wydaje mi się, że wszystkie ciotki są do siebie podobne, a potem się okazuje, że to nieprawda.

– A u mojej ciotki wszystko po francusku; zegarek na łóżku, ciotka na łańcuszku – rzucił pod nosem Jerzyk.

– Co? Co powiedziałeś? – dziewczynka patrzyła na niego zdziwionymi oczami, które zrobiły się jeszcze większe i jeszcze bardziej niebieskie.

– To taka piosenka z podwórka. Śpiewaliśmy ją z chłopakami, jak byliśmy dziećmi – wyjaśnił.

– Jakaś głupia ta piosenka – i Jerzyk musiał jej przyznać rację. Nigdy nie rozumiał, o co w niej chodzi, ale kiedyś bawiła go wizja ciotki wiszącej na łańcuszku zamiast zegara.

– No, to jaka ona jest? – dziewczynka kolnęła go palcem w udo, żeby zwrócić na siebie uwagę.

– Nie wiem – Jerzyk wzruszył ramionami. – Prawie jej nie znam. Przyjechała, bo dzisiaj rodzice wyjechali do szpitala. Ma się mną opiekować. Tak naprawdę to jest cioteczna siostra mojego taty. Widziałem ją chyba ze dwa razy w życiu. Raz zabrała mnie na lody i byłem potem chory, a drugi raz przeprowadzała się do nowego mieszkania i musieliśmy jej pomóc. Przytłukłem sobie palec u nogi, bo przewrócił się jej stary fotel. I zszedł mi paznokieć.

– A co się stało twoim rodzicom?

– Mamie to nic. Tacie mają zoperować serce. To bardzo niebezpieczne – podkreślił tonem, jakim ojciec opowiadał mu o czekającym go zabiegu. A przynajmniej taki efekt próbował osiągnąć.

– Musisz się bardzo martwić.

– Trochę – Jerzyk wzruszył ramionami. – Wiesz, jak to jest. Pojechali i wrócą. A ja się tu muszę męczyć z obcą ciotką.

Dziewczynka odwróciła głowę.

– Nie zawsze tak jest – szepnęła.

Jerzyk poczuł się nieswojo. Rzeczywiście. Ona przecież mieszka z ciotką. Chyba na stałe...

– A twoi rodzice? – zapytał najciszej jak umiał.

– Mamy nie pamiętam. Po prostu nigdy jej nie było...

– A ojciec? Mówiłaś, że tata wymyślił imię dla Pankota – najbliższy krzak zaszeleścił i spomiędzy liści wyjrzał ciekawski pyszczek.

– Tak, ale to było jeszcze zanim, no wiesz... są różne choroby. A mój tata... widzisz, mój tata...

Jerzyk chciał jej jakoś pomóc, ale dawno nie czuł się tak dziwnie bezradny. Nawet kiedy biły go starsze chłopaki, to było jakoś inaczej. Zrobiło mu się tak jakoś sucho w gardle.

– Nikomu nie powiem – szepnął półgłosem.

– E tam! – dziewczynka machnęła ręką. – I tak wszyscy o tym wiedzą. Dlatego musiał wyjechać na wieś. Wiesz, tam ma świeże powietrze, dużo miejsc do spacerów, las, wodę... – mówiła to jak wyuczoną na pamięć lekcję.

– Czy on... – zaczął Jerzyk, ale nie umiał skończyć pytania.

– Ciocia mówi, że bardzo się zmienił już po śmierci mamy, a potem robiło się coraz gorzej. Wreszcie już nikt nie umiał się z nim dogadać. Tylko Pankot. Godzinami siedzieli na fotelu, tata mówił, a Pankot słuchał. Kiedy tata wyjechał na wieś, zabrał Pankota ze sobą. Ale po kilku dniach kocur sam wrócił do miasta. I już został.

– Czy twój tata... – zająknął się Jerzyk.

– Jest wariatem? – dokończyła za niego. – Nie wiem. Lekarze mówią, że to może kiedyś minąć, ale tata nie chce słyszeć o lekarzach. Tak w ogóle to on niczym nie różni się od innych. Tylko często mówi do siebie, a potem opowiada jakieś niestworzone historie. Nie jest groźny, ale kilka obcych osób wystraszył, bo zaczepiał je na ulicy. Ja tam bym się wystraszyła, jakby mnie jakiś obcy zaczepił i zaczął opowiadać jakieś głupoty. Dlatego ciocia chciała, żeby wyjechał, a tata zawsze słucha się cioci. Ja zostałam, bo lekarze powiedzieli, że lepiej, żeby na razie tata się mną nie zajmował, że lepiej, żeby najpierw zajął się sobą.

– Odwiedzasz go?

– Jasne. On też tutaj przyjeżdża. Ale wtedy najchętniej przesiaduje w swojej starej stróżówce. Wiesz, on był kiedyś gospodarzem domu na tamtym podwórku – dłonią wskazała przed siebie. Tam, gdzie stała kamienica przy Plantach. Gdzie była stróżówka pana Wiktora. Gdzie Jerzyk był jeszcze niecałą godzinę temu.

Chłopiec poczuł gęsią skórkę, jakby nagle zrobiło się bardzo zimno. Ta dziewczynka była córką pana Wiktora. Podniósł się gwałtownie z ławki. Zupełnie zapomniał o pękniętych deskach i jedna z nich boleśnie złapała go za opuszek wskazującego palca. Aż syknął.

– Coś się stało? – zapytała dziewczynka.

– Nie, nic – skłamał. – Ja... powinienem już iść. Ciotka czeka. No to cześć.

Jerzyk ruszył szybko przed siebie.

– Miałeś mi opowiedzieć o czymś niezwykłym, co ci się przytrafiło – krzyknęła za nim.

– Innym razem! – odkrzyknął, nawet nie odwracając głowy.

– Hej! – usłyszał jeszcze – jak ci na imię?! Bo mnie Mirka...

Wolał udawać, że nie słyszy. Spojrzał w kierunku pobliskich krzaków. Między liśćmi żywopłotu błysnęły dwa ogniki. Identyczne, jak te w stróżówce pana Wiktora.

Jerzyk nawet nie zauważył, kiedy zaczął biec.

Patronat