Megan Lovegrove

Louise Bedwell

NASTOLATKI

SZCZERZE O SOBIE

WYJĄTKOWY PORADNIK

DLA RODZICÓW

Tytuł oryginału: Teenagers Explained: A Manual for Parents by Teenagers

Redaktor prowadzący: Renata Kicka

Tłumaczenie: Katarzyna Zimnoch

Redakcja: Joanna Adamska

Korekta: Łukasz Mackiewicz, eKorekta24.pl

Opracowanie graficzne: Eliza Goszczyńska, Grażyna Faltyn

Skład i łamanie: Marcin Satro, www.abbac.pl

Opracowanie koncepcji okładki: Krzysztof Zięba, Tonikstudio.pl

Adaptacja okładki: Greatidea, Tomasz Kaczmarczyk

Zdjęcie na okładce: www.fotolia.com © bonninturina

TEENAGERS EXPLAINED © 2011 Megan Lovegrove and Louise Bedwell. Original English language edition published by Crimson Publishing, Westminster House, Kew Rd, Richmond, Surrey, TW92ND, Great Britain. All right reserved.

Copyright of the Polish translation © Edgard 2012

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną oraz kopiowanie na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym skutkuje naruszeniem praw autorskich niniejszej publikacji.

Samo Sedno

Edgard

ul. Belgijska 11

02-511 Warszawa

tel./fax: (22) 847 51 23

e-mail: samosedno@samosedno.com.pl

ISBN 978-83-7788-173-6

wydanie I

Warszawa 2012

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- Wprowadzenie

- Od autorek

- Rozdział 1 To takie typowe

- Dramatyzowanie

- Humory

- Ja, ja, ja, ja, ja, ja, ja

- Na wszystkim się znamy…

- Niedojrzałość

- Lenistwo

- Nieporządek

- Chuligani w kapturach

- Rozdział 2 Sztuka komunikacji... i dyscypliny

- Kiedy milczenie wcale nie jest złotem

- Naucz się języka tubylców

- Naucz się słuchać

- Jak dorośniesz, to zrozumiesz

- Nie podnoś na mnie głosu!

- Ale oni nigdy nie słuchają!

- Te straszne konsekwencje

- Bądź uczciwy: nie przesadzaj

- Nie oceniaj nastolatka po jego błędach

- Nie rozmawiam z tobą

- Chwalenie

- Rozdział 3 Dynamika rodziny

- Partnerzy w zbrodni: rodzina Megan

- Wyjątkowe, nie rozpieszczone: rodzina Louise

- Zaganianie do stada

- Rozdział 4 Znajomi, kliki i to okropne słowo „agresja”

- Przyjaciele

- Agresja ze strony rówieśników

- Jak powstrzymać agresję rówieśniczą

- Rozdział 5 Wzloty i upadki życia towarzyskeigo nastolatków

- Picie

- Palenie

- Narkotyki

- Impreeezaaaa!

- Rozdział 6 Wszystko się zmienia: seks i związki

- Całowanie

- „Chodzenie ze sobą”

- Rozstania

- S-E-K-S

- Zmiany w ciele

- Orientacja seksualna

- Rozdział 7 Inne fajne rozrywki: muzyka, festiwale, moda

- Muzyka

- Moda

- Inne zainteresowania

- Rozdział 8 Wakacje i „sami w domu”

- Sami w domu

- Wyjazd z kumplami

- Wakacje rodzinne (plus jeden)

- Rozdział 9 Wirtualny świat

- Telefony komórkowe

- Era komputera

- Portale społecznościowe

- Rozdział 10 SOS: szkolny stres

- Szlag, mój nastolatek ma w nosie szkołę

- Kwestia priorytetów

- Zrzędzenie kontra zachęcanie

- Zaangażujcie się (serio!)

- Paluszek i główka…

- Jak namówić nastolatka do nauki

- Realistyczne oczekiwania

- Rozdział 11 Kasa, kasa i jeszcze raz kasa

- Kieszonkowe

- Praca na część etatu

- Rozdział 12 Przyszłość wisi w powietrzu

- Egzaminy gimnazjalne

- Egzaminy maturalne

- Dosyć nauki

- Wybór szkoły wyższej

- Ostateczne odliczanie

- Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Wprowadzenie

„OMG[1], jaka ta książka jest czadowa i totalnie o tym, jak się dogadać ze swoimi starszymi itepe. LOL[2]!”

Jeśli to zrozumieliście, to jak na rodziców jesteście całkiem młodzieżowi. Jednak większość z was myśli sobie pewnie: „Co ty w ogóle mówisz? Oszalałeś?”. Kiedy mieszka się z nastolatkiem, takie pytania pojawiają się raczej regularnie i możemy się założyć, że trudno wam zrozumieć, co nam chodzi po głowie. Nastolatki mogą się czasem wydawać zupełnie innym gatunkiem i choć bardzo chcielibyście je zrozumieć, nie jesteście w stanie.

I właśnie w tym momencie wkraczamy my!

Nazywamy się Megan i Louise; obie mamy 16 lat i chodzimy do tej samej szkoły w południowej części Londynu. Znamy się mniej więcej od czterech lat, ale zaprzyjaźniłyśmy się dużo bardziej w ciągu ostatnich dwóch, odkąd zaczęłyśmy chodzić razem na lekcje angielskiego[3]. To właśnie w ten sposób dowiedziałyśmy się o konkursie na napisanie tej książki, który wygrałyśmy dzięki naszej niesłychanej błyskotliwości i dojrzałości (co wkrótce okaże się dla was oczywiste). Mamy zupełnie różne osobowości: Louise jest bardziej otwarta, a Megan raczej cicha. Nasze rodziny także różnią się od siebie: Megan ma brata i jest tak (czasem aż przesadnie) blisko ze swoimi rodzicami, że niekiedy porównuje się ich do The Brady Bunch[4]. Louise natomiast jest jedynaczką i choć wciąż ma dobry kontakt ze swoją mamą, to jednak jest o wiele bardziej niezależna niż Megan. Obie jesteśmy ambitne (mamy nadzieję, że w przyszłości będą z nas weterynarz i dziennikarka) i przekonane co do tego, że będziemy w stanie powiedzieć wam dokładnie to, co naprawdę musicie wiedzieć, jeśli macie do czynienia z nastoletnim dzieckiem.

Celem tej książki jest dać wam wgląd w to, jak dogadywać się ze swoim nastolatkiem, jak mu pomagać, jak go nie irytować i jak się z nim komunikować – w skrócie: jak uczynić waszą wzajemną relację możliwie najlepszą.

Wszyscy wiemy, w jak wiele chaosu i trudnych emocji potrafi obfitować życie z nastolatkiem. Czasem sprawia to, że relacja nastolatka i jego rodziców bardzo się psuje, co wydaje nam się strasznie smutne. Uważamy też, że rodzicom czasem ciężko odróżnić zwyczajne problemy, których należy się spodziewać, kiedy mieszka się z nastolatkiem, od spraw poważniejszych. Trudno przyznać się przed samym sobą, że nie ma się doskonałej relacji z własnym dzieckiem (jakikolwiek byłby tego powód), jeśli jednak zechcecie uważnie się temu przyjrzeć, to mamy dla was parę przydatnych wskazówek.

Jedną z najfajniejszych cech tej książki jest to, że korzystać z niej może każdy; nie sięgałyśmy wyłącznie do naszych własnych, bardzo różnych doświadczeń życiowych, lecz poprosiłyśmy o opinie również kolegów i koleżanki; wysłuchałyśmy opowieści o ich przeżyciach. Wysłałyśmy kwestionariusze mnóstwu naszych znajomych (oraz znajomym znajomych) i poprosiłyśmy ich o brutalną szczerość. Dzięki temu znajdziecie tu opinie i rady od chłopaków i dziewczyn w wieku od 13 do 19 lat.

Skupiłyśmy się przede wszystkim na młodszych nastolatkach i tych w średnim wieku, ponieważ uważamy, że właśnie ich rodzice najbardziej potrzebują naszej pomocy. Kiedy już wasz nastolatek będzie 18-letnim prawdziwym, odpowiedzialnym dorosłym, nie będziecie potrzebowali naszej pomocy… A przynajmniej tak to wygląda w teorii.

„Nie rozmawiam ze swoimi rodzicami, ale nie miałbym nic przeciwko temu, żeby to zmienić. Oni chyba po prostu nie mają pojęcia, jak zacząć rozmowę albo jak do mnie mówić, żeby jednocześnie mnie nie wkurzać”.

Steve, 14 lat

Czy brzmi to jak coś, co mógłby powiedzieć wasz nastolatek? Rozwiązałyśmy dla was ten problem.

Zarówno wszyscy nasi koledzy i koleżanki, jak i my obie mamy dość tego, że postrzega się nas przez pryzmat krzywdzących stereotypów na temat nastolatków, np. takich, że nastolatki są leniwe i humorzaste albo że wolałyby, aby ich rodzice nie potrafili sobie z nimi radzić. To, czego nienawidzimy najbardziej, to kiedy rodzice nie obdarzają nas wystarczającym zaufaniem i swobodą.

„To niesprawiedliwe, że młodzi ludzie mają taką beznadziejną opinię. To przecież starzy ludzie niszczą nasze kraje”.

Callum, 16 lat

Jesteśmy przekonane, że ta książka pomoże wam uporać się zwłaszcza z tymi problemami, które szczególnie trudno wam rozgryźć.

- Zastanawialiście się kiedyś, jak sprawić, żeby dwójka waszych dzieci przestała zabijać się nawzajem? Dowiecie się tego tutaj.

- Zastanawialiście się kiedyś, jak poradzić sobie z nastolatkiem, w którym szaleje burza hormonów? Dowiecie się tego tutaj.

- Zastanawialiście się kiedyś, czy wasz nastolatek mówi prawdę, kiedy twierdzi, że wszyscy chodzą co drugi dzień na megaimprezy? Dowiecie się tego tutaj. Ale możemy też powiedzieć wam już teraz: kłamie.

- Zastanawialiście się kiedyś, jak pomóc swojemu dziecku z problemami związanymi z pracą dorywczą, presją dotyczącą wyższego wykształcenia i karierą zawodową? Gdzie moglibyście się tego dowiedzieć? Zgadza się, tutaj.

Nie tylko odpowiemy na wasze pytania, lecz także zweryfikujemy wasze przekonania co do tego, co naprawdę jest normalne u nastolatków, a co nie jest. Przykładowo mama jednej z naszych koleżanek uważała, że normą jest spędzanie przy komputerze jednej godziny na dwa dni. Była też przekonana, że na 16. urodzinach jej córki, gdy już zostałyśmy same w domu, jadłyśmy pizzę i oglądałyśmy telewizję od godziny 19 do północy. O rety! Ona naprawdę powinna przeczytać tę książkę.

Ta książka jest pełna rad, których nie znajdziecie w innym poradniku dla rodziców. Mamy nadzieję, że wiele dla siebie z niej wyniesiecie. Pomyślcie tylko: autorzy innych poradników dla rodziców mają pewnie ponad 40 lat. To praktycznie wiek podeszły. Nawet 28-letnia kuzynka Louise musi ją pytać, czym nastolatki w ogóle zajmują się w dzisiejszych czasach.

Nawet jeśli – jak większość dorosłych – lubicie myśleć o sobie, że jesteście młodzi duchem, to wiele się zmieniło od czasu, kiedy byliście w wieku nastoletnim. Może być też tak, że czytacie to i myślicie sobie: „Dwie nastolatki piszą książkę z poradami dla nas, dorosłych… Super, świetny pomysł!”. No cóż, jednak to właśnie wy jesteście rodzicami, którzy najbardziej potrzebują naszej pomocy.

Tak naprawdę, kto lepiej niż dwie nastolatki powie wam, w jaki sposób rozumują nastolatki?

Od autorek

Ta książka zawiera opinie nastolatków, więc możecie nie zgodzić się ze wszystkimi poradami, które w niej znajdziecie. (A wręcz byłoby to naprawdę dziwne, gdybyście zgadzali się ze wszystkim, co zostało tu napisane!)

Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za osobliwe poglądy wyrażone przez autorki. Książka napisana przez nastolatki w naturalny sposób musi zawierać kontrowersyjne opinie – mamy nadzieję, że jesteście w stanie zaakceptować ten fakt.

Ostatecznie, nastolatki bywają absolutnie nieznośne – czyż nie dlatego kupiliście tę książkę?

Rozdział 1

To takie typowe

„Dlaczego nie odrobiłeś pracy domowej?”; „Posprzątaj w swoim pokoju”; „Jeśli nie będziesz ciężko pracować, nigdy do niczego nie dojdziesz w życiu”; „Za moich czasów egzaminy były trudne”; „Przestań zachowywać się jak dziecko!” Nastolatki są nieustannie bombardowane tego typu tekstami ze strony praktycznie wszystkich osób, które są od nich starsze, a zwłaszcza ze strony własnych rodziców. Oczywiście doskonale wiemy, czemu to robicie – wydaje się wam, że wiecie dużo więcej od nas (i być może naprawdę tak jest), ale słuchanie tego na okrągło jest zwyczajnie nuuudne i denerwujące…

Już sami nauczyciele kilkakrotnie w ciągu dnia mówią nam, jak ważny jest każdy egzamin – a potem wy mówicie, że to my dramatyzujemy. Wszystko, co robimy, będzie miało jakiś wpływ na naszą przyszłość i zwykle nie będzie on pozytywny.

- Rodzice krzyczą na nas za to, że zbyt dużo rozmawiamy przez telefon, że siedzimy przyklejeni do monitorów swoich laptopów i zbyt często wychodzimy z domu.

- Nauczyciele krzyczą na nas, żebyśmy odrabiali prace domowe, zdawali egzaminy na jak najlepsze oceny i pamiętali, że przyszłość nadejdzie, zanim się obejrzymy.

- Znajomi jednego dnia nas uwielbiają, a drugiego nie znoszą, przez co nasze laptopy stają się jedynymi ostojami równowagi emocjonalnej w naszym życiu; przynajmniej one nie wtrącają swoich trzech groszy.

OK, przyznajemy, że nie zawsze jest aż tak źle, jednak nastolatek często czuje się atakowany, a presja, aby wszystkich zadowolić, staje się coraz bardziej męcząca. Najbardziej na świecie potrzebujemy zaufania i swobody – tyle, żebyśmy mogli uczyć się na własnych błędach (zamiast nieustannie słuchać o tym, co robimy nie tak i jak powinniśmy się zachowywać).

Uważamy – i możecie się z nami nie zgodzić, jeśli chcecie – że rodzice są odpowiedzialni za część tego problemu, bo nie rozumieją swoich nastolatków (w każdym razie nie do końca). Trudno im okazywać zaufanie albo nie być tak surowymi, kiedy nie zawsze robimy wszystko, jak należy. Od kiedy sami byliście nastolatkami, minęło dużo czasu, dlatego jesteśmy w stanie zrozumieć, że zapomnieliście, jak to jest!

Przede wszystkim chcemy wam pokazać, jak wygląda życie nastolatka. Mamy nadzieję, że po lekturze tej książki nasze zachowania nie będą już wydawały wam się takie dziwne i wszyscy będziemy dogadywać się doskonale (OK, może nie doskonale, ale w końcu zrozumienie jest kluczem do szczęścia).

Oto nasz krótki przewodnik po typowych zachowaniach nastolatków oraz, co ważniejsze, rady, jak rodzice powinni na te zachowania reagować. Mamy nadzieję, że okażą się dla was przydatne.

Dramatyzowanie

Pewnie zauważyliście, że my, nastolatki, przejawiamy delikatną skłonność do dramatyzowania. „O Boże, nie mogę pokazać się nikomu w tych dżinsach; to by był samobój i po czymś takim moje życie już naprawdę nie miałoby sensu. Na serio – możesz równie dobrze już teraz mnie zabić i będzie po sprawie. Po co przedłużać cierpienie?” – jakkolwiek niedorzeczne może to się wam wydawać, właśnie w ten sposób rozumuje wasz nastolatek na co dzień. Dla nastolatka wszystko jest baaardzo istotne, nawet to, co wam może wydawać się błahe i naprawdę głupie.

Nawet jeśli macie wrażenie, że zachowujemy się niedorzecznie, nigdy przenigdy nie śmiejcie się z nas, kiedy mówimy o błahych sprawach tak, jakby to był koniec świata (bo nam naprawdę się tak wydaje!). Prawdopodobnie będziecie musieli potraktować nasze ekstremalne zachowanie z przymrużeniem oka i przyzwyczaić się do nieprzyjemnego efektu ubocznego, jakie niesie ze sobą dramatyzowanie: wahania nastrojów.

Humory

Tak, wiemy… Kiedy po domu snuje się markotny, osowiały nastolatek, atmosfera nie jest szczególnie miła. Można by równie dobrze pomalować dom na czarno i włączyć marsz pogrzebowy na cały regulator. Sorry, tak już jest, OK?!

Nastrój nastolatka może zmienić się nagle i bez ostrzeżenia, ponieważ każde uczucie przeżywamy 10 razy mocniej niż wy (a przynajmniej tak nam się wydaje). Kiedy wasz nastolatek wchodzi w okres dojrzewania, w jego ciele buzują hormony, które ciągle coś zmieniają, zarówno fizycznie, jak i mentalnie. To z kolei, jak możecie sobie wyobrazić (i przypomnieć, jeśli spojrzycie wystarczająco daleko wstecz), jest dla waszego nastolatka bardzo dezorientujące – w zderzeniu z tymi emocjami czujemy się tak samo bezsilni, jak wy.

„Kiedy byłem młodszy, miewałem bardzo zmienne nastroje i zdarzało mi się wtedy bić mojego młodszego brata – ale on i tak sam się o to prosił”.

Carl, 18 lat

„Czasem moje emocje zmieniają się totalnie nagle i bywa, że zaczynam być marudna albo zła, a zupełnie nie wiem dlaczego. Widzę, że nie ma powodu do tego, żebym się tak zachowywała, ale nie potrafię zmienić swoich odczuć. Przez to często działam na nerwy mojej rodzinie, chociaż jest to ostatnia rzecz, jaką chciałabym robić”.

Megan

Bardzo by nam pomogło, gdybyście mogli uznać to prawo natury i gdybyście nie denerwowali się na nas. Bywa, że staramy się pozostać w radosnym nastroju pomimo jego nagłej zmiany, ale jest to walka z góry skazana na porażkę.

Wahania nastrojów to nieodłączna część dorastania, tak więc wszystko, co możecie zrobić jako rodzice, to zaakceptować fakt, że wasz nastolatek nie zawsze będzie szczęśliwy. Pozwólcie mu na okazjonalny napad złości, chandrę i marudność.

Ja, ja, ja, ja, ja, ja, ja

Poza tym, że jesteśmy mistrzami (i mistrzyniami) przerysowanej dramaturgii, zauważyliście pewnie, iż przejawiamy także skłonność do zajmowania się głównie sobą. Słowo „chcę”, zwykle kojarzone z małymi dziećmi, jest również bardzo popularne wśród nastolatków. Pod pewnym względem nastolatki mają takie samo nastawienie do otoczenia jak małe dzieci: skupiają się tylko na tym, czego same chcą i potrzebują, i często strzelają focha, kiedy nie mogą tego dostać. Ale nie martwcie się, drodzy rodzice, nie będziecie musieli przechodzić raz jeszcze przez cały okres opieki nad niemowlętami. My potrafimy już korzystać z toalety…

Określenie „egocentryczni”, używane w odniesieniu do nastolatków, oznacza po prostu, że jesteśmy nieustannie skupieni na własnym życiu, lubimy ciągle mówić o sobie i sprawiamy wrażenie, jakby życie bliskich osób w ogóle nas nie obchodziło. Innymi słowy, stajemy się niewiarygodnie „samolubni” (niekiedy właśnie tak nas postrzegacie).

„Pewnego dnia moja mama po prostu się rozpłakała, ponieważ miała wrażenie, że mam gdzieś to, co ona czuje. Czułam się okropnie, bo wcale tak nie jest. Po prostu byłam chyba trochę zajęta innymi sprawami…”

Carly, 14 lat

Tak naprawdę nie wydaje się nam, że słowo „samolubni” właściwie opisuje nastolatki. To zbyt surowe określenie. Wasz nastolatek prawdopodobnie nie skupia się na sobie samym celowo. Po prostu tak dużo dzieje się w jego głowie, że ma poczucie, jakby na nic innego nie było już tam miejsca. W gruncie rzeczy obchodzą nas pozostali członkowie rodziny, tylko trochę poprzestawiały nam się priorytety (czy znowu można tu winić hormony?). To dlatego sprawiamy wrażenie „samolubnych”.

To nie oznacza wcale, że nastolatki nie są w stanie robić rzeczy pięknych i bezinteresownych. Wielu naszych znajomych udziela się np. jako wolontariusze. Bo nas naprawdę obchodzą różne sprawy, czasem tylko trzeba nam przypomnieć, że warto zmienić temat rozmowy na inny niż „ja, ja, ja”.

„Co sobota udzielam się jako wolontariusz w sportowym ośrodku trenerskim, gdzie pomagam uczyć dzieci w wieku 3–6 lat różnych gier sportowych. Uwielbiam to!”

James, 15 lat

Wielu nastolatków pomaga w podobny sposób. Jedna z naszych koleżanek w każdy piątek jest wolontariuszką w centrum doradztwa, gdzie prowadzi sesje dla młodszych dzieci, inni z kolei pracują w sklepach charytatywnych (choć niektórzy robią to tylko po to, żeby ich CV wyglądało lepiej!).

Trudno nam otwarcie przyznać się do tego, że jesteśmy przesadnie skupieni na sobie samych, ale w głębi duszy wiemy, iż tacy jesteśmy. To jedna z najgorszych rzeczy w nastolatkach i rozumiemy, że musi wam być trudno z tym żyć. Pamiętajcie jednak: kiedy mieliście naście lat, najprawdopodobniej byliście tacy sami. Słowo!

Wskazówka

Niektórym nastolatkom empatia przychodzi z trudem, ale możecie próbować wyciągnąć ją z wnętrza waszych nastolatków. Zapytajcie, jak czuł się kolega, kiedy zdarzyło się coś złego, lub powiedzcie o czymś, co bardzo was dołuje. Może się okazać, że przyjemnie zaskoczy was współczucie, jakie wasz nastolatek z siebie wykrzesze.

Samokrytyka

Poza skupianiem się na sobie bywamy jednocześnie bardzo surowi wobec siebie. Bycie nastolatkiem wydaje się iść w parze z poczuciem dziwaczności, a czasem dyskomfortu w swojej skórze.

To, co wam może wydawać się czystą próżnością, prawdopodobnie ma swoje źródło w tym, że po prostu bez końca gapimy się na każdą swoją niedoskonałość.

„Nienawidzę swojego nosa; jest ogromny i sprawia, że kulę się na zdjęciach. Moja mama mówi, że wygaduję głupoty, ale ona musi tak mówić, prawda? Jest moją mamą”.

Rachel, 16 lat

Naprawdę wcale nie staramy się wyżebrać od was współczucia. Prawda jest taka, że większość nastolatków prędzej czy później będzie zmagała się z problemami z samooceną, co może sprawić, że niektórzy z nas będą czasem humorzaści i przygnębieni. (Wow, z pewnością ustaliłyśmy już na dobre, że nastolatki są humorzaste!)

„Nie cierpię tego, że jestem taki chudy. Kiedy tylko usiłuję coś powiedzieć na ten temat, wszyscy mówią coś w stylu: «Weź przestań, przynajmniej nie jesteś gruby!». Ale chudy chłopak wygląda, jakby był po prostu słaby i nie miał siły. Dużo ostatnio chodzę na siłownię, żeby trochę przypakować, mam też zamiar wypróbować te różne miksy białkowe”.

Ben, 15 lat

Rodzice mogą pomóc poprawić samoocenę swoich nastoletnich dzieci poprzez pozytywne i optymistyczne nastawienie (i oczywiście poprzez mówienie im jak najczęściej tego, jak bardzo są cudowne).

Wskazówka

Starajcie się nie przejmować zbytnio własnym wyglądem przy swoim nastolatku, ponieważ może on zacząć to naśladować. Zamiast tego twórzcie atmosferę akceptacji (nawet jeśli czasem będziecie musieli trochę udawać).

Jakkolwiek okropne może być dla was znoszenie humorów i egocentryzmu waszego nastolatka, pamiętajcie o tym, że niska samoocena jest jedną z najgorszych rzeczy związanych z okresem nastoletnim. Nigdy nie zbywajcie nas, mówiąc, że te lęki i obawy to „głupoty”.

Na wszystkim się znamy…

…a przynajmniej tak nam się wydaje. Pomimo (czasem) niskiej samooceny nastolatek będzie do końca obstawał przy swojej racji. Zapomnijcie o swoich 40 latach doświadczenia i posłuchajcie pierwszego lepszego nastolatka obdarzonego mądrością życiową spływającą na niego z całych jego 15 lat życia – to oczywiste, że wie więcej niż wy.

Nastolatek nigdy nie przyzna się, że czegoś nie wie. Zamiast tego uzna coś za prawdę w nadziei, że nie będziecie dalej dociekać. Dlatego traktujcie to, co mówi (oraz to, co robi) z przymrużeniem oka. Jeśli jednak jego rady dotyczą czegoś ważnego, zadbajcie o to, żeby dokładnie to potem sprawdzić i wyjaśnić, bo nastolatek będzie się bezkrytycznie upierał, że wie wszystko na dany temat bez względu na dziedzinę, której rzecz dotyczy – czy będzie to majsterkowanie, architektura czy medycyna. Tymczasem słuchajcie z pobłażaniem, kiedy wygaduje te bzdury, potakujcie i zgadzajcie się, nawet jeśli wiecie, że to, co mówi, jest kompletną nieprawdą – ta faza nie potrwa zbyt długo.

„Moi rodzice jęczą, że za często wychodzę ze znajomymi, podczas gdy mogłabym pracować. Nie zdają sobie sprawy z tego, że sama najlepiej zarządzam swoim czasem!”

Jasmine, 16 lat

Niedojrzałość

A więc najpierw twierdzimy, że na wszystkim się znamy i jesteśmy taaacy dorośli i mądrzy, a chwilę później idziemy do parku na huśtawki, gramy w berka albo wdajemy się w bójkę w supermarkecie. To na pewno dość mylące.

Chodzi o to, że choć bardzo chcemy być traktowani jak dorośli, to jednocześnie potrzebujemy też, żeby pozwalano nam czasem na wygłupy. Tak naprawdę uważamy, że nikt nigdy nie czuje się w pełni dorosły. Ludzie po prostu tracą swoją zdolność zachowywania się jak dzieci, w miarę jak ich codzienność wypełnia się obowiązkami. Nastolatki mają czas i skłonności ku temu, by zachowywać się jak małe dzieci, które urządzają sobie bitwy na jedzenie i puszczają papierowe samolociki, podczas gdy ich rodzice mogą się temu tylko przyglądać z zazdrością i cmokać z dezaprobatą (wiemy, że czasem chcielibyście się do tego dołączyć).

Rozumiemy jednak, dlaczego czasem jest wam trudno uwierzyć, że jesteśmy prawie dorośli. Wujek Megan często mówi jej: „Nastolatki w jednej chwili zachowują się niedojrzale, a w drugiej chciałyby już rządzić krajem!” – i jest w tym dużo prawdy. Typowe są dla nas nagłe zmiany z rozsądnych „młodych dorosłych” w rozszalałe dzieci bawiące się na placu zabaw – to swego rodzaju dar metamorfozy. Ważne, żebyście nie wykorzystywali przeciwko nam tej przejściowej dziecinności. Nastolatki to nie idioci (naprawdę!). Potrafimy wyczuć, kiedy można się wygłupiać, a kiedy trzeba zachować powagę. Żaden nastolatek nie wziąłby udziału w bitwie na żelki w szkole, ale każdy wdałby się w nią z wielką chęcią u kolegi w domu.

Wygłupianie się to sposób nastolatków na odreagowanie. Przez cały dzień robimy dokładnie to, co nam się każe, więc mamy zerowe poczucie swobody oraz wrażenie, że nie wypada nam się dobrze bawić. Czy można nas zatem winić, że chcemy potem poszaleć jak banda wariatów?

Wydaje nam się nawet, że gdyby rodzice bawili się czasem w chowanego, świat byłby szczęśliwszym miejscem!

Lenistwo

„Około południa ten rzadki okaz w końcu ukazuje światu swe oblicze i zwleka umęczone ciało na dół po schodach, wydając z siebie z wysiłkiem ciężki pomruk”.

Brzmi to zupełnie jak początek programu przyrodniczego Davida Attenborougha, ale czy nie jest to też całkiem trafny opis typowego poranka w waszym domu? Kiedy wasz nastolatek zaszczyci już kuchnię swoją obecnością, czy pierwszym, co powie, nie będzie żądanie śniadania i narzekanie, że za wcześnie wstał?

Budzenie nastolatka jest nieodzownym aspektem rodzicielstwa, i to nielubianym przez obie strony, zwłaszcza jeśli nastolatek wstaje lewą nogą (a niby kiedy wstaje tą drugą?). Na pewno sądzicie, że wasz nastolatek jest niedorzecznie leniwy, ale istnieją też prawdziwe, rzeczywiste, naukowe dowody na to, iż nastolatki potrzebują bardzo dużo snu – czyli nie jest to takie znowu czyste lenistwo.

Słownikowa definicja słowa „leniwy” brzmi: niechętny do pracy lub wysiłku, oddany bezczynności.

Yyy… nie. Raczej przekonajcie się, że chodzi tu o fakty naukowe.

Nastolatki potrzebują średnio dziewięciu godzin snu dziennie, aby normalnie funkcjonować, podczas gdy ilość snu zalecana dla dorosłych to osiem godzin[5]; miejcie to na uwadze, kiedy następnym razem obudzicie nas superwcześnie bez ważnego powodu. W wieku nastoletnim wzrost produkcji hormonów sprawia m.in., że nasze zegary biologiczne przestawiają się, co z kolei zwiększa prawdopodobieństwo tego, że pójdziemy spać i wstaniemy o późniejszej porze. Jest to ewidentne wyjaśnienie naszej dziwacznej preferencji do funkcjonowania nocą. Dlatego powtarzamy raz jeszcze, że nastolatki nie lenią się – po prostu zachowujemy się tak, jak funkcjonują nasze organizmy. Pewne badanie wykazało, że u dorosłych organizm zaczyna wydzielać melatoninę – hormon, który sprawia, że czujemy się senni – o 10 wieczorem, natomiast u nastolatków – dopiero o 1 w nocy[6]. Jest to dobre wytłumaczenie, dlaczego nastolatki chodzą spać dopiero o świcie: po prostu nie czują się zmęczone.

„Gdybym mogła robić, co chcę, w weekendy spałabym przynajmniej do wpół do 12 albo nawet do południa, ale mój tata ma taką zasadę, że do 10 wszyscy musimy wstać i się ubrać. To dla mnie naprawdę trudne. Ubieram się, ale zawsze potem wracam do leniuchowania, tyle że w ubraniu”.

Vicky, 16 lat

Następnym razem, kiedy powstrzymując opadanie zmęczonych powiek, każecie swojemu nastolatkowi kłaść się do łóżka, a on odpowie wam: „Ale mi się nie chce spać!”, po prostu mu uwierzcie. I gdy następnym razem wasz nastolatek obudzi się dopiero około południa, nie krzyczcie na niego ani nie mówcie: „O której to się wstaje?”. Powinniście zrozumieć, że jest to nieodłączna część życia nastolatka, niemal nasze podstawowe prawo. Zdajemy sobie sprawę, że wielu czytających to rodziców pomyśli sobie: „Jasne, cóż innego miałby powiedzieć nastolatek!”, ale tak się składa, że akurat na to mamy dowody naukowe!

Hmm… Tylko dlaczego mamy wrażenie, że po przeczytaniu tego rodzice i tak dalej będą na siłę wyciągać swoje nastoletnie dzieci z łóżek? Może faktycznie moglibyśmy wstawać nieco wcześniej, ale, na serio, gdybyście wy postarali się trochę bardziej zrozumieć nasze umiłowanie snu, my najprawdopodobniej przestalibyśmy być rano tacy marudni.

Nieporządek

Pokoje nastolatków muszą być zmorą wszystkich rodziców: pełne brudnych talerzy i pleśniejących kubków, które leżą tam od nie wiadomo kiedy, oraz ubrań porozrzucanych po całej podłodze. Pod łóżko lepiej nie zaglądać.

„W moim pokoju, jak to w pokoju nastolatka, nigdy nie panuje nienaganny porządek. Moja mama zawsze znajdzie w nim coś, o co będzie się czepiała”.

Megan

„W moim pokoju jest zawsze czysto, ale nigdy nie ma w nim porządku. Podnoszę ubrania, żeby poodkurzać, ale potem kładę je z powrotem na podłogę”.

Louise

„Mój pokój jest obleśny – przyznaję to. Zdarzyło się raz, że wszystkie szklanki, jakie mamy, były w moim pokoju. Moja mama nieźle się wkurzyła, ale po prostu tak się składało, że za każdym razem, kiedy zachciało mi się pić, byłem akurat w kuchni, więc brałem nową szklankę”.

Ryan, 16 lat

Czy naprawdę wszystkie nastolatki są aż takimi bałaganiarzami? Oczywiście, że nie – tak jak to jest w przypadku dorosłych, niektóre nastolatki są megaporządne i wszystko zawsze odkładają na miejsce, a inne nie zwracają na to najmniejszej uwagi.

Jedna nasza koleżanka należy do tej właśnie rzadkiej rasy porządnych nastolatków.

„U mnie wszystko zawsze musi być czyste i odłożone na swoje miejsce. Jeśli tak nie jest, nie potrafię skupić się na nauce ani ćwiczeniach na trąbce i miewam także problemy z zaśnięciem”.

Tanjeena, 16 lat

Wzór dla innych nastolatków do naśladowania – chyba się z nami zgodzicie. Ale ona jest raczej wyjątkiem od reguły.

Dlaczego jednak większości nastolatków całkiem przyjemnie żyje się w mniejszym lub większym syfie? Czy naprawdę nie zauważają one bałaganu? Prawda jest taka, że chodzi tu wyłącznie o kwestię priorytetów. Z pewnością doskonale się na nich znacie.

Większości nastolatków utrzymywanie swojego pokoju w porządku nie wydaje się czymś szczególnie ważnym, zwykle mają dużo lepsze pomysły na spędzenie czasu niż sprzątanie (jak np. 20 minut przy komputerze albo przed telewizorem).

Nastolatki lubią żyć w tzw. zorganizowanym nieładzie. Choć rodzice mogą odnosić wrażenie, że więcej w tym nieładu niż zorganizowania, to my zwykle wiemy, gdzie wszystko jest i jak to znaleźć. Dlatego kiedy rodzice posprzątają pokój nastolatka, trudno w nim cokolwiek znaleźć. Nie popadajcie jednak w rozpacz – nie jesteśmy zwierzętami. Większość z nas w końcu pęka i zaczyna zdawać sobie sprawę z tego, że pokój nie nadaje się już do zamieszkania przez człowieka. Jednak ów punkt krytyczny umiejscowiony jest zapewne zupełnie gdzie indziej niż wasz.

„Mama zawsze groziła mi, że powyrzuca moje rzeczy, jeśli nie będę sprzątał swojego pokoju, i pewnego dnia naprawdę to zrobiła! Nie muszę chyba dodawać, że po tym wydarzeniu w moim pokoju panował już idealny porządek”.

Connor, 14 lat

Wskazówka

Dlaczego mielibyście sprzątać pokój swojego nastolatka? On doskonale potrafi zrobić to samodzielnie i wystarczy mu to tylko nakazać. Jego pokój to jego własna przestrzeń, dlatego osiągnijcie kompromis: jeśli nie chce, żebyście wchodzili do jego pokoju, niech utrzymuje w nim porządek.

Jak więc przekonać nastolatka, żeby zrobił coś, na co nie ma najmniejszej ochoty? Na to pytanie właściwie nie da się odpowiedzieć. Na szczęście jest pewna zachęta, która później może przybrać postać wymierną, dzięki czemu nastolatek uzna grę za wartą świeczki. Otóż zaproponujcie nagrodę (np. kieszonkowe), która sprawi, że zechce mu się sprzątać pokój, i cofnijcie ją, jeśli nie będzie tego robił (w przeciwnym razie taki trening nie będzie miał sensu). Wiemy, że nie powinno się przekupywać do niczego nastolatków za pomocą łapówki, ale w tym wypadku może to być jedyne wyjście. Po jakimś czasie sprzątanie pokoju raz na jakiś czas wejdzie waszemu nastolatkowi w nawyk i przekupstwo nie będzie już konieczne.

Nastolatki mogą też odmawiać sprzątania dlatego, że czują się kontrolowane. Jeśli jesteście zrzędzącymi rodzicami, którzy nieustannie molestują nastolatka o porządek w pokoju, to bardzo prawdopodobne, że zaprze się on jeszcze bardziej – tylko po to, żeby was wkurzyć.

„Jeśli mama powie mi jeszcze raz, że muszę «postarać się troszkę bardziej sprzątać», to chyba zacznę krzyczeć”.

Tom, 15 lat

Im bardziej zrzędzicie, tym większą niechęć czuje do was nastolatek i tym mniejszą ma ochotę zrobić to, o co go prosicie. Zaufajcie nam, nasze mamy też kiedyś bardzo zrzędziły i naprawdę nie widziałyśmy w tym niczego, co warto docenić. Niektórzy rodzice doprowadzają nawet do tego, że pokój ich nastolatka wygląda coraz gorzej (przez to, że ciągle gderają)! Czasami po prostu chcemy wam pokazać, że myślimy na swój niezależny sposób, a wy nie macie nad nami zupełnej kontroli (a przynajmniej chcemy mieć poczucie, że możemy decydować o tym, co i kiedy robimy).

Wskazówka

Spróbujcie wyraźnie powiedzieć swojemu nastolatkowi – tylko raz – że chcecie, żeby posprzątał swój pokój, i że dajecie mu na to trzy godziny. Następnie wyjdźcie z jego pokoju i nie wracajcie, póki nie upłynie ten czas. W ten sposób okażecie zaufanie swojemu nastolatkowi. Nawet jeśli zrobi to w czasie ostatnich 30 minut, będzie miał poczucie kontroli nad sytuacją, co go ucieszy, a pokój będzie czysty, co ucieszy was.

No nieźle, jak do tej pory uznałyśmy, że nastolatki dramatyzują, bywają humorzaste, samolubne, niedojrzałe, leniwe i niechlujne. Powodzenia, drodzy rodzice! Zdajemy sobie sprawę, że nie mówimy najlepiej o sobie samych, ale nie mamy problemu z przyznaniem się do tego – wiemy, że mieszkanie z nami pod jednym dachem może być nieco trudne. Nie mielibyśmy nic przeciwko temu, gdybyście na dłuższą metę i wy nieco wyluzowali. My naprawdę wiemy, że bywamy koszmarni, ale teraz, dzięki naszym poradom, być może zaobserwujecie lepsze rezultaty wychowywania swoich nastolatków.

Jest jednak coś, co nas gryzie. Chodzi mianowicie o to, że niektórzy dorośli myślą, iż wszystkie nastolatki to okropni chuliganie. Rzeczywiście mamy pewne poważne wady, ale wielu z nas to naprawdę fajni ludzie (a w każdym razie tak samo fajni, jak większość znanych nam dorosłych).

Chuligani w kapturach

O chuliganach mówi się teraz w mediach nieustannie, ale kim oni właściwie są? Nastolatkami, którzy chodzą po ulicach w bluzach z kapturem albo pokrzykują coś w grupie znajomych w drodze do kina?

Mamy silne wrażenie, że wiele osób postrzega „chuliganów” i „nastolatków” jako jedno i to samo. Uważają, że każdy idący ulicą nastolatek chowa w zanadrzu nóż i jest gotów dźgnąć nim kogoś tylko za to, iż śmiał obok niego przejść. Reakcje ludzi na ulicy, zwłaszcza starszych, pokazują to nad wyraz czytelnie i jest to bardzo smutne.

Oczywiście istnieją prawdziwi chuliganie, ale stanowią oni mniejszość, która psuje zdanie opinii publicznej na temat nastolatków. Temu kiepskiemu wizerunkowi w niczym niestety nie pomagają takie informacje, jak te po zamieszkach w Londynie latem 2011 r. Podawano wtedy, że wielu chuliganów biorących udział w tej serii rozruchów i grabieży to nastoletnia młodzież rozczarowana otaczającą ich rzeczywistością[7]. A kiedy przyszło do wyroków, okazało się, że tylko 18,9% skazanych miało poniżej 18 lat[8]. Cóż, wskazuje to zatem na całkiem sporą grupę rozsierdzonych dorosłych.

OK, koniec wywodu! Mimo wszystko to prawda, że o nastolatkach można powiedzieć wiele złych rzeczy. Jednak fakt, że publicznie przeważnie mówi się o nas źle, wydaje nam się bardzo niesprawiedliwy (kiedy dotyczy większości z nas).

Czy kiedykolwiek pomyśleliście, że gdyby od nastolatków nie oczekiwano pewnych rzeczy, to być może świat wyglądałby nieco inaczej? Oczywiście, że nie pomyśleliście, ale nie martwcie się: nie oczekujemy, żeby komukolwiek przyszło to na myśl.

Uważamy, że sposób, w jaki media przedstawiają nastolatków, nie odzwierciedla rzeczywistości, ale jest kilka świetnych filmów, które po części pokazują, jakie naprawdę są nastolatki. Mamy tu na myśli np. takie filmy, jak Angus, stringi i przytulanki (2008), Juno (2007), Wredne dziewczyny (2004) i Seksualni, niebezpieczni (2011). Rodzice powinni jednak mieć na uwadze, że niektóre postaci z tych filmów mogą im się nie spodobać!

Mamy nadzieję, że omówiłyśmy większość cech nastolatków. Nie możemy dodać nic więcej, bo głowy rodziców pewnie pękają teraz od natłoku informacji (być może czujecie się też nimi nieco przytłoczeni). Dlatego też pomyślałyśmy, że zakończymy ten rozdział czymś fajnym: krótkimi listami rzeczy, które nastolatki absolutnie uwielbiają oraz których nienawidzą. Zawsze możecie sprawdzić, czy wasz nastolatek też się pod tym podpisze.

Są pewne rzeczy, które nastolatki uwielbiają:

- Muzyka: nieważne jaka; każdy nastolatek uwielbia muzykę.

- Ciuchy: w przypadku dziewczyn, choć niektóre chłopaki też bardzo je lubią, nawet jeśli nie mają ochoty się do tego przyznać.

- Imprezy: bo kto nie lubi dobrze się bawić?

- Włosy/wygląd ogólny: Boże, ile godzin spędza się na tym, żeby wszystko wyglądało idealnie! To dotyczy wszystkich, nie tylko dziewczyn. Niektórzy chłopcy, których znamy, spędzają więcej czasu na układaniu włosów niż my pod prysznicem.

- Kiedy nauczyciele się mylą: to tylko dowodzi, że nikt nie wie wszystkiego. Jakie to satysfakcjonujące!

Są pewne rzeczy, których nastolatki nienawidzą:

- Bycie traktowanym jak dziecko: nie jesteśmy niemowlętami i rozumiemy, co się do nas mówi. Potrafimy z łatwością wykonać proste zadania, więc nie musicie nas chwalić za każdym razem, kiedy coś zrobimy.

- Opłaty za studia[9].

- Pisanie niezliczonych wypracowań na temat wieszczów narodowych i interpretacji wierszy, które nikogo nie obchodzą i których nikt nigdy więcej nie przeczyta, nawet gdybyśmy rozbili się na bezludnej wyspie, na której nie byłoby do roboty niczego poza czytaniem sztuk Szekspira. Przysięgamy, każe nam się interpretować książki w tak skomplikowane sposoby, jakich nie wymyśliliby sami autorzy tych dzieł.

- Praca domowa, jakakolwiek.

- Kiedy pada internet: jak mamy teraz rozmawiać na czacie z tym fajnym chłopakiem? Yyy… To znaczy… Jak mamy teraz odrobić pracę domową?!

[1] OMG – oh my God (ang.) – o, mój Boże (przyp. red.).

[2] LOL – laughing out loud (ang.) – śmiejąc się głośno (przyp. red.).

[3] W Wielkiej Brytanii uczniowie chodzą na lekcje z różnych przedmiotów w różnych grupach uczniów, inaczej niż w polskim systemie szkolnictwa, gdzie na wszystkie lekcje uczęszcza się z tą samą klasą (przyp. tłum.).

[4] Amerykański sitcom familijny o bardzo zgodnej wielodzietnej rodzinie (przyp. tłum.).

[5] BBC, Late nights and laziness, dostęp na stronie: www.bbc.co.uk/science/humanbody/body/articles/lifecycle/teenagers/sleep.shtml.

Uwaga do wszystkich linków zamieszczonych w przypisach: stan na 20 sierpnia 2012 r.

[6] Howard Hughes Medical Institute, Seasonal Rhythms – Sleepy Teens, dostęp na stronie: www.hhmi.org/biointeractive/clocks/fall/teenagers.html.

[7] BBC News, London riots: Teenagers “lack hope’’, dostęp na stronie: www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-14462688.

[8] The Daily Telegraph, UK riots: suspects, statistics and cases mapped and listed, dostęp na stronie: www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/8698443/UK-riots-suspected-looters-statistics-and-court-cases.html.

[9] W 2012 r. w Polsce wchodzi w życie nowe prawo, zgodnie z którym tylko jedne studia będzie można skończyć na koszt podatników. Studenci, którzy rozpoczną studia dzienne na dwóch kierunkach na uczelniach publicznych, będą musieli za jeden z nich zapłacić (przyp. red.).

10 Guardian, Cost of raising child to 21 soars to £210,000, dostęp na stronie: www.guardian.co.uk/money/2011/feb/24cost-of-raising-child.

11 Stalking – uporczywe nękanie wywołujące poczucie zagrożenia (przyp. red.).

12 W Wielkiej Brytanii w roku szkolnym jest pięć dni wolnych od nauki, przeznaczonych na szkolenia dla nauczycieli (przyp. tłum.).

13 Przyp. red.

14 BBC News, Parents giving children alcohol “fuels binge drinking’’, dostęp na stronie: http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/8413559.stm.

15 Dużo pomocnych informacji zawiera strona http://www.narkomania.org.pl/informator (przyp. red.).

16 Guardian, Mephedrone, or “meow meow”, as popular as cocaine, drugs survey says, dostęp na stronie: www.guardian.co.uk/society/2011/jul/28/mephedrone-cocaine-drugs-survey.

17 Przykładowo Grupy Edukatorów Seksualnych „Ponton”, www.ponton.org.pl (przyp. red.).

18 BBC News, Teenage pregnancy rate falls, dostęp na stronie: http://news.bbc.co.uk/1hi/education/8531227.stm.

19 Przyp. red.

20 Magaluf (zwane też megaluz!) – kurort na Majorce znany z dzikiego imprezowania i nie tylko.

21 BBC News, Child warning over mobile phones, dostęp na stronie: http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/4163003.stm.

22 Tamże.

23 Tamże.

24 Family Online Safety Institute, dostęp na stronie: www.fosi.org.

25 LSE – London School of Economics and Political Science (przyp. red.).

26 The Sociable, Irish & British teens safest users of Facebook, but many breaking law to use site, dostęp na stronie: http://sociable.co/technology/irish-british-teens-safest-users-of-facebook-but-many-breaking-law-to-use-site.

27 W Wielkiej Brytanii nauka jest obowiązkowa do 16. roku życia (przyp. tłum.).

28 W. C. Fields – amerykański komik i aktor kina niemego (przyp. red.).