G. R. S. Mead

Misteria Mitry

przełożyła Angelika Tołysz

Armoryka

Sandomierz

Projekt okładki: Juliusz Susak

Autor: George Robert Stow Mead (1863-1933)

Tytuł oryginału angielskiego:

THE MYSTERIES OF MITHRA

Copyright © 2010, 2013 for the Polish edition by Wydawnictwo „Armoryka”

Copyright © 2010, 2103 by for the Polish translation by Angelika Tołysz

Wydawnictwo ARMORYKA

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

tel +48 15 833 21 41

e-mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl 

http://www.armoryka.pl/ 

ISBN 978-83-64145-59-9

Wstęp

Ten krótki zarys, który posiadamy na temat najbardziej znanej misterialnej instytucji w Imperium Rzymskim, jest wprowadzeniem do następującego działu, w którym zajmować się będziemy jedynym rytuałem Mitry jaki znamy. 

Podczas studiowania tego niezmiernie pouczającego Rytuału ograniczenia tej książki nie pozwalają na kompletny opis, a bez tego obawiam się, iż wielu czytelników nie będzie w stanie docenić jego wartości. 

Mimo epigraficznego bogactwa tego dzieła, teksty starożytnych pisarzy, którzy traktują o religii Mitry, są, z rzadkimi wypadkami, ubogie w informacje na temat doktryn oraz głębszych znaczeń tych znanych misteriów, i stąd też rytuał, który ukazuje naturę głównego sekretu, do którego prowadzili nas bracia niższego stopnia mistycznych rytuałów, okazuje się być niezwykle cenny.

Mówi on o odzieniach z ciałem i tchnie życie w to co dotychczas było tylko suchymi kośćmi i szkieletem. 

Skrupulatna praca belgijskiego hellenisty Franza Cumonta, który opracował każdą dostępną informację na ten temat, pozwala nam cieszyć się każdą zachowaną informacją dotyczącą tego zagadnienia... 

Pochodzenie i rozwój

W tradycji magijskiej Azji Mniejszej Mitra jest wszechwiedzący. W awestyjskiej teologii, końcowym rozwoju wielkiej zaratusztriańskiej reformacji Mitra piastuje podrzędne stanowisko między „jazatami”, czy cielesnymi bóstwami („aniołami” - przyp. red.), stworzonymi przez Ahura-Mazdę.

Zarówno w najstarszych hymnach wedyjskich oraz najstarszych tradycjach zachowanych w awestyjskich dokumentach istnieje informacja, iż na początku bóg, którego hymny zwą Mitra, był jednym z najwyższych bóstw panteonu, co w prehistorycznych czasach było znaną właściwością praojców aryjskich ras irańskich i indyjskich.

Prawdą jest, iż w księgach Zend starożytna wielkość boga ukazana jest nie tylko przez przypadkowe atrybuty umieszczające go niemal na równi z Najwyższym. 

W dawnych czasach Mitra był Bogiem Słońca, Ahurą lub Varuną. 

W Aweście, Mitra jest Panem Niebiańskiego Światła. On jest Światłem, nie Słońcem, Słońce jest Jego Rydwanem czy raczej Jego Powożącym. Jest on „zawsze czujny, zawsze na czas”. Nie jest ani słońcem ani księżycem ani gwiazdami ale z „tysiącem uszu i tysiącem oczu” - patrzy na świat. On widzi wszystko i słyszy wszystko, nikt nie może go oszukać. I tak przez naturalne przejście jest on bogiem prawdy i lojalności. Nawołuje do zawarcia przymierza, ręczy za nie i karze wszystkich tych, którzy zrywają więź i dane słowo...

Rozprzestrzenianie się mitraizmu w Imperium Rzymskim

Warto również wspomnieć o głównych wątkach rozprzestrzeniania się Mitriaki w Imperium Rzymskim. Liczne dane Cumonta w rozdziale drugim jego Wniosków są niemalże wyczerpujące i pokazują dokładnie, za pomocą szczegółowych map, jak religia Zwycięskiego Boga rozprzestrzeniała się na najbardziej odległe regiony Zachodu, od czasu kiedy wojska rzymskie w drugiej kwarcie pierwszego wieku przed naszą erą zaczęły podbijać Bliski Wschód. 

To właśnie w Cylicji legiony pompejskie zostały po raz pierwszy wprowadzone do Misteriów. Nie dziwi więc fakt, iż religia Mitry znalazła się w kręgu zainteresowań żołnierzy. kult Zwycięstwa był nieodzownym kultem wojowników a Mitra był wojownikiem i bogiem wojowników. Był on nie tylko generałem niebiańskich wojowników w dobrej walce ale też obrońcą wszystkich odważnych czynów i rycerskich przygód.

Zadziwiającym jest fakt, iż magijskie idee podczas rozprzestrzeniania się na południowym zachodzie, przez Syrię, Palestynę i Egipt, wydawały się być mile widziane przez surowych wyznawców takich jak faryzeusze lub też przez mistyczne lub ascetyczne społeczności z tendencjami gnostycznymi, lub też przez kręgi uczonych w Aleksandrii. W kontakcie z Zachodem mitraizm rozprzestrzenił się najpierw wśród zupełnie innych warstw społeczeństwa. Początkowo byli to żołnierze i niewolnicy czy też tylko niewolnicy. Mitraizm rozprzestrzeniał się zatem wśród ścieżek wojskowych i handlowych. 

Legiony przenosiły się z miejsca na miejsce...

Z tekstów

Rozdział ten przedstawia ogólny zarys najbardziej charakterystycznych cytatów pisarzy klasycznych. Dion Chryzostom ( 50-120 n.e.) urodził się w Prusie w Bitynii, zwiedził większą część Azji Mniejszej i wiedział wiele na temat kultu magijskiego. Wielce prawdopodobne jest, że sam rozpoczął ten kult. W jednym ze swoich przemówień, Dion przekazuje nam bardzo pouczający tajemniczy mit, który był śpiewany przez wyznawców magizmu w jednym z ich świętych hymnów...

O pomnikach

Zakłada się, iż jeśli istnieje różnica między informacją z tekstu a świadectwem na pomnikach, o reszcie zadecyduje przypadek. 

Jeżeli jednak zastosujemy tę samą technikę do chrześcijaństwa lub innej wielkiej religii w podobnych okolicznościach, możemy stwierdzić bez dwóch zdań, iż pomniki stają się ważniejszymi dowodami w tej sprawie, choć bywają one często bardzo zwodnicze. Co na przykład moglibyśmy wyczytać z Góry Krzyży nie znając historii z Ewangelii? Cóż moglibyśmy wyczytać ze średniowiecznych obrazów Stwórcy i czy moglibyśmy mu przypisać boskość?

Ze wszystkich rzeźbionych figur Mitry, jakie odnaleźliśmy w ruinach, najbardziej okazałą inspirującą, jest symboliczna statua mistycznego Æona, przewyższającego bogów i ludzi...

I. Tablica kosmologiczna

1. Pierwsza tablica przedstawia pełną twarz otoczoną grubymi okręgami, całość zaś wydaje się być podzielona na osiem części. To z pewnością jest pierwotne bóstwo. W odosobnieniu jest to z pewnością Æon ale w połączeniu z następną sceną, przedstawia Niebo...

II. Tablica heroiczna

1. Pierwsza scena ukazuje nam moment narodzenia Boga ze skały. Została ona nazwana Skałą Rodną. Często skała otoczona jest wężem wznoszącym swoją głowę w kierunku dziecka, które jest nagie, i które leży nieopodal kamienia. Na swojej główce ma...

Bibliografia

CUMONT (F.), Art. „Mithras.” Roscher’s Lexikon d. griech. u. röm Mythologie, II. ii. 3027-3071 (Leipzig, 1894-1897).

CUMONT (F.), Textes et Monuments figurés relatifs aux Mystères de Mithra, 2 vols. (Bruxelles, 1896-1899).

The conclusion of Cumont’s Introduction has been translated into English by T. J. McCormack (Chicago, 1903).