Anna Sawińska

W Korei

Zbiór esejów 2003-2007

www.kwiatyorientu.com

Copyright © Anna Sawińska, 2012

Copyright © for Polish edition by Wydawnictwo Kwiaty Orientu, 2012

Redaktor: Katarzyna Grudzień

Projekt okładki: Cuda Wianki Studio

Korekta: Elżbieta Kościańska, Marzena Stefańska-Adams

Skład i łamanie: Studio DTP Wojciech Ciągło, wojtek@dtp-studio.pl, www.dtp-studio.pl

Konwersja do formatu EPUB/MOBI: Koobe Sp. z o.o.

ISBN: 978-83-932534-8-7

Wydawnictwo Kwiaty Orientu

26-110 Skarżysko-Kamienna, ul. Konopnickiej 12/42

Tel. 41 2524870

E-mail: pytanie@kwiatyorientu.com

Strona internetowa: www.kwiatyorientu.com

Spis treści

Przedmowa

I. Rok Kozła 2003

ŻÓŁW, czyli samotność w zderzeniu perspektyw

WŁOSY, czyli konieczność nowych początków

REKLAMA, czyli bezwzrokowe poruszanie się we mgle

MOTELE MIŁOŚCI, czyli znaczenie głębszego oddechu

II. Rok Małpy 2004

PRAKTYKA, czyli wielopłaszczyznowy niezbędnik żółtodzioba

SAUNA, czyli powrót do czasów czystości

MIŁOŚĆ, czyli zawikłana gradacja wartości

KUCHNIA, czyli przez żołądek do kultury

III. Rok Koguta 2005

PRACA ZAWODOWA, czyli próby zachowania wewnętrznej spójności

OPERACJA, czyli kontrolowana ignorancja i zacięcie – podstawą

ZWIERZĘTA, czyli złoty środek w kulturowej odrębności

IV. Rok Psa 2006

MEMI, czyli waga życia w obliczu jego ciągłej powtarzalności

METRO, czyli śmierć i życie w tranzycie

ZWYKŁY DZIEŃ, czyli surrealistyczna codzienność w praktyce

V. Rok Świni 2007

KORZENIE, czyli samookreślenie dzięki dobrowolnej konfrontacji

PRZEDSTAWIENIE, czyli teatralny wymiar tradycyjnych zaślubin

Przypisy

Przedmowa

Korea jest krajem niebezpiecznym z powodu swoich silnie uzależniających właściwości. W małych, niezobowiązujących dawkach wprowadza w stan euforii, rozbudza pewność siebie i aktywuje wewnętrzny potencjał. Mimo towarzyszących każdemu nałogowi regularnych zejść w mroczne odmęty przygnębienia, systematycznie oplata swoim magicznym czarem niczym najskuteczniejsza kurtyzana. Jak narkotyk potrafi omamić niczego nie podejrzewającego delikwenta, wsysając go do swojego wnętrza w postępie geometrycznym. Aż do momentu, kiedy jest już za późno.

Tak było i ze mną. Do Korei przyleciałam w 2002 roku zupełnie nie wiedząc, czego się spodziewać. Czteroletnie stypendium, które nieoczekiwanie otrzymałam od jednego z największych koreańskich koncernów – Samsunga, traktowałam jak wielką przygodę, jedyną szansę w życiu na tak nietuzinkowe doświadczenie. Nie mogłam z tej okazji nie skorzystać, mimo że nijak się miała ona do moich życiowych planów. Zagrałam va banque. Nawet w najśmielszych marzeniach nie byłam w stanie przewidzieć, jak to się wszystko dla mnie potoczy. Wszelkie moje wyobrażenia o przyszłości zostały przekreślone zaskakującym uzależnieniem, będącym rezultatem dwubiegunowej relacji „miłość–nienawiść”, z którego nie sposób, ot tak po prostu, wykaraskać się. W moim przypadku nie był to nałóg bezustannie ekstatyczny. Podobnie jak moi koledzy ze stypendium zmagałam się z koreańskimi ekstremami, wychodząc z tych potyczek nie zawsze bez uszczerbku na duszy. Studia, praca w koreańskich firmach, a na koniec ślub z Koreańczykiem kosztowały mnie wiele zdrowia i wyrzeczeń. Nie miałam jednak wyboru. Z jakiejś niezrozumiałej dla mnie przyczyny uznałam, że opuszczenie tego kraju nie wchodzi w grę. To, co mnie tutaj trzymało, było po stokroć silniejsze niż elementy codzienności, do których miałam stosunek co najmniej ambiwalentny. W Korei odnalazłam wewnętrzny spokój, którego w Polsce na próżno szukałam. I mimo że nie odczuwałam całkowitej harmonii z tym, co dyktowało mi moje fatum, mimo że jakoś szczególnie mnie ono nie uszczęśliwiało, niczego nie żałuję. Z perspektywy czasu mogę odczuwać jedynie przeogromną wdzięczność za to, że wichry mojego przeznaczenia zawiały mnie właśnie tutaj. I że byłam w stanie ustać z podniesionym czołem pod ich naporem.

Eseje zawarte w niniejszej książce są luźną i subiektywną interpretacją moich osobistych doświadczeń z lat 2003-2007. Opowieści te nie aspirują do miana nieomylnej tezy naukowo opisującej koreańskie realia. To raczej świadectwo osoby rzuconej w zupełnie odmienną przestrzeń, w której na nowo musi się ona określić, żeby móc dalej świadomie egzystować. Próby przetworzenia otaczającej rzeczywistości przez pryzmat własnego życiowego doświadczenia stanowiły dla mnie metodę zachowania wewnętrznej integralności, sprecyzowania swojej roli w niestandardowych okolicznościach, w jakich przyszło mi żyć. Założony przeze mnie blog, na podstawie którego stworzyłam poniższy zbiór esejów, stał się tego wdzięcznym narzędziem. Od czasu mojego przylotu do Korei niektóre z opisywanych przeze mnie zjawisk umarły śmiercią naturalną (Koreanki zaczęły ścinać włosy na krótko!), wiele z nich ewoluowało w poważniejsze problemy społeczne, na horyzoncie pojawiło się kilka nowych pytań. Korea to kraj ulegający przeobrażeniom w zadziwiającym tempie, gdzie każdy nowy dzień przynosi coś ożywczego. Ciągłe zmiany i odkrywanie sekretów stanowią niebywałą strawę dla mojego ducha i umysłu. I już nie mogę się doczekać tego, co czyha na mnie za rogiem kolejnego dnia spędzonego tutaj, w Korei.

Anna Sawińska

Seul, 20 listopada 2011 5

I. Rok Kozła

2003

ŻÓŁW,

czyli samotność w zderzeniu perspektyw

Opieram się biodrem o framugę lepiących się od brudu drzwi. Jest niedziela. Korytarze akademika ciągle są spowite poranną ciszą, coraz częściej przerywaną już szuraniem kapci w naglącym truchcie za przetrzymywaną do bólu potrzebą. Nieśmiało zaglądające do kuchni światło burego dnia w połączeniu z niekontrolowanym ziewaniem przyprawia mnie o piekące łzawienie w nie do końca otwartych jeszcze na nowy dzień oczach. Potrzebuję kawy – fizycznie i dla wewnętrznego spokoju. Jej parzenie jest dla mnie ulubionym i obowiązkowym punktem dnia. Zamknięty w hermetycznym pojemniku brązowy proszek traktuję jak jeden z największych skarbów przypominających mi dom. Z każdym powrotem do Polski (w ojczyste strony) zaopatruję się w pokaźną ilość niesamowicie pachnących ziarenek, mielonych przez super precyzyjny, nieznośnie głośny młynek sklepu kawowego, który regularnie odwiedzają moi rodzice. Większość obcokrajowców ma tutaj ze sobą tego rodzaju skarby: zdjęcia, listy, ofiarowane na szczęście pluszaki, krótkie filmy z drogimi osobami w roli głównej. Bo w świecie koreańskiego odszczepienia każdy z nas od czasu do czasu czuje potrzebę powrotu do tego, co „normalne”; przypomnienia sobie o własnych punktach odniesienia na mapie życia, jakiego jeszcze do niedawna byliśmy częścią. Ja mam swoją małą czarną, z którą kojarzą mi się spokojne popołudnia z rodziną i pełne pogaduszek poranki z przyjaciółmi. To mi na razie wystarcza. Leniwie odwlekam moment nastawienia czajnika. Z założonymi rękami, z nogą na nodze, sennie obserwuję krzątającego się po kuchni mężczyznę. Kiedy jednak dociera do mnie powód jego chaotycznej bieganiny, odchodzi mi ochota nie tylko na kawę, ale i w ogóle na cały ten dzień. W menu na śniadanie przewidziano mięso zwierząt niejadalnych dla zwykłego Europejczyka.

Jakiś czas temu hodowałam żółwie. Nie potrafię sobie przypomnieć, skąd wzięły się u nas w domu. Niewiele też pamiętam z okresu, kiedy były małe i płochliwe – kiedy na każdy ruch w pokoju reagowały sprinterskim skokiem w odmęty zapewniającej schronienie wody. Moje bardziej wyraziste wspomnienia obracają się wokół dużych osobników z całkiem już ukształtowanymi charakterkami. Początkowo hodowla żółwi nie była zbyt wymagająca. Przy dosyć szybko rosnących gabarytach trzeba było poświęcać im jednak coraz więcej czasu. Wymiana wody w ogromnym akwarium, czyszczenie pancerza szczoteczką do zębów, doglądanie podczas konwulsyjnie prędkich spacerów po mieszkaniu, przekonywanie, że biała ściana to nie czwarty wymiar, w który z uporem godnym lepszej sprawy, ot tak, można sobie wkroczyć, karmienie kawałkami mięsa w taki sposób, żeby własne palce pozostały nietknięte – to wszystko wymagało trochę samozaparcia. W zamian jednak otrzymywało się ich cichą, ale świadomą obecność, kojącą zmysły bardziej efektywnie niż bezgraniczna obojętność rybek. Lubiłam przypatrywać się, jak z niewymuszoną gracją pozwalały wodzie unosić swe opancerzone ciałka, od czasu do czasu przerzucając co większe kamienie w poszukiwaniu resztek pożywienia. Do tej pory jestem przekonana, że na ich pyszczkach pojawiał się wyraz prawdziwego samozadowolenia, kiedy w końcu udało się im coś wywęszyć. Rozbawiały mnie pełnymi zapału próbami spychania się nawzajem z podwieszonej wysepki. Z wysoko uniesionymi łebkami tak, jakby same przed sobą nie chciały przyznać się do właśnie popełnianej niegodziwości. Triumfator, opierając cały ciężar ciała na plastronie, unosił szeroko rozwarte łapki w kierunku rozgrzewającej lampy. Po chwili zastygał w całkowitym bezruchu, mrużąc przy tym z rozkoszy oczy. W przypływie trwogi zdarzało mi się zrywać z tapczanowego zaczytania, żeby sprawdzić, czy w międzyczasie mózg któregoś z nich nie uległ zlasowaniu lejącym się z lampki gorącem. Przeważnie jednak witana byłam beztroskim i dosyć lekceważącym ziewnięciem. W takich okolicznościach nie pozostawało mi nic innego, jak tylko zmusić wygrzewającego się do chłodnej kąpieli i zamiany miejsc z partnerem.

Po jakimś czasie pojawiły się sny. Sny, z których budziłam się gwałtownie i z uczuciem zakorzenionego w ciemności niepokoju. Nie był to zwykły strach, który znika pod wpływem ciepła dotyku leżącego obok mężczyzny. Były to wyłaniające się znikąd uporczywe myśli, obrazy, uczucia, które nie dawały się odepchnąć przez kilka dobrych dni. W pulsującej czerwieni zamkniętych oczu ukazywał mi się żółw skupiający w sobie zagadkę przeszłości, której czasowy wymiar nie stanowi dla niego żadnego punktu odniesienia. Miliony stworzeń, które żyły i wyginęły. Miliony stworzeń, które żyją i wyginą. A on tam ciągle jest. Od zawsze. I zawsze będzie. Zawieszony w buczącym niską, jednostajną ciszą kosmosie. Unosi się w przestworzach, pływa jakby w zwolnionym tempie, kiedy wszystko wokół jednocześnie rodzi się i umiera; i przygląda mi się wnikliwie nieruchomymi oczami, wyraźnie czegoś oczekując. A ja, mimo usilnych prób, nie jestem w stanie ubrać tego oczekiwania w żadne konkretne ramy. Już prawie wszystko rozumiem, czuję przedsmak olśnienia, po czym w ostatniej chwili wszystko bezpowrotnie odpływa. Jednego jestem jednak pewna: za zrozumienie wystawiany jest rachunek, o konieczności uregulowania którego, na samą myśl, robi mi się niedobrze. Wpatrując się w bezwzględną nieuchronność losu żółwia, wyraźnie czuję zapach i smak krwi. A w niej agresję, podniecenie, dominację i triumf. Obrazy te nawiedzają mnie od czasu do czasu nawet teraz, kiedy to los moich żółwi jest mi zupełnie nieznany.

Jeszcze rok temu hodowałam żółwie. W przytulnym pokoju wyłożonym różowym, puchatym dywanem. W ogromnym akwarium, którego czyszczenie było jedną z mniej przyjemnych, weekendowych rozrywek. Teraz stoję w mało zapraszających drzwiach kuchni koreańskiego akademika, przypatrując się zwłokom żółwiaka chińskiego. Obserwuję jak Zhang Jie, przemiły, inteligentny i niesłychanie wysoki Chińczyk, precyzyjnie patroszy wnętrze zwierzęcia, z widoczną wprawą odkraja karapaks. Zielona główka z charakterystycznie wydłużonym noskiem smutnie i bez żadnej już godności bezwładnie zwisa z blatu. Zhang Jie zapewnia, że zupa z żółwia jest i bardzo smaczna i zdrowa. Powinnam spróbować. Ze zrozumieniem uśmiecha się, kiedy wychodzę. Może innym razem. Dzisiaj niestety nie mogę oprzeć się wrażeniu, że to ja sama jestem rozciągnięta na tym stole; że to moje wnętrzności tańczą w przeciągu zimowego poranka, pokrywając podłogę rosą wolno sączących się kropelek krwi. Tak jakby to mnie właśnie odebrano licencję na życie według starych zasad.

W Korei mieszkam od ponad roku. Każdego niemal dnia kraj ten wnosi do mojego życia jakiś nowy pierwiastek. Związek chemiczny, którego skład trudno mi rozszyfrować. Zdumiewa mnie, zmuszając do myślenia zupełnie innymi kategoriami. Bogacę się emocjonalnie, uzbrajam w cierpliwość i zyskuję szerszy horyzont. Ale też i zubażam się. Każdego dnia bowiem w rewanżu odbierana jest mi hołubiona część życiowego bagażu, który nawarstwił się w glinę mojej osobowości. Obdzierana jestem z przywiązania do przeszłości, która prawdopodobnie nigdy już nie będzie mogła stać się udziałem mojej teraźniejszości. Obie są zbyt daleko od siebie, nie mają żadnej części wspólnej. Waga tego, co otrzymuję i tego, co bezpowrotnie tracę, ma się nijak do lekkości, z jaką podjęłam decyzję o wyjeździe z Polski. Bo droga, którą wybrałam, doprowadziła dosyć niespodziewanie dla mnie do zmiany całego mojego dotychczasowego życia. Pozbawiła mnie podstawowego prawa do jego logicznej kontynuacji. Wszystko się skończyło i wszystko muszę zacząć od nowa. A początki, przejście nad przeszłością do porządku dziennego i tworzenie na tej kruchej bazie całkowicie nowego schematu przyszłości są dużym wyzwaniem. Z powodu niewytłumaczalnej samotności, która temu procesowi musi towarzyszyć.

Pełna wersja książki do kupienia w księgarni internetowej koobe.pl

Przypisy

1. tradycyjny zwrot, którym posługują się kobiety w stosunku do starszego od siebie kolegi lub brata („oenni” to wołacz stosowany przez kobiety wobec starszej koleżanki lub siostry); zwrot, którym posługują się mężczyźni na określenie starszego kolegi lub brata to „hyeong”, a starszej koleżanki lub siostry to „nuna” [«]

2. tradycyjny strój koreański [«]

3. koreańskie karaoke [«]

4. koreańska forma koncernu [«]

5. koreańska wódka tradycyjnie otrzymywana z ryżu, o zawartości alkoholu najczęściej ok. 20% [«]

6. sfermentowane ryżowe wino [«]

7. skrawki surowego mięsa ryb i innych owoców morza [«]

8. zamężne, najczęściej starsze Koreanki posiadające dzieci [«]

9. makaronowa zupka z ostrymi przyprawami w proszku [«]

10. tradycyjna przystawka podawana do każdego dania w Korei składająca się ze sfermentowanych lub kiszonych warzyw, przeważnie kapusty i papryczek chili [«]

11. zupa z kimchi najczęściej z dodatkiem kawałków wieprzowiny [«]

12. wrzący wywar z tofu i owoców morza, do którego wrzuca się surowe jajko [«]

13. ostatnie stadium larwalne owadów przechodzących przeobrażenie niezupełne [«]

14. w standardowych przypadkach jest to najstarszy syn, którego można poznać po biało-czarnej naszywce na ramieniu; on też organizuje cały pogrzeb (tzw. sangju) [«]

15. koreańska sztuka walki powstała po zakończeniu japońskiej okupacji [«]

16. podczas Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej, które odbywały się w Seulu w 2002 roku, Korea Południowa pokonała Polskę 2:0 [«]

17. jeden z najbardziej znanych, tradycyjnych instrumentów koreańskich; rodzaj (najczęściej) dwunastostrunowej cytry; gra na instrumencie polega na przyciskaniu jedwabnych strun palcami przy jednoczesnym wykonywaniu nimi określonych ruchów (np. wibracje) [«]

18. dwustrunowy instrument przypominający skrzypce; niewielkie pudło rezonansowe podtrzymywane jest w pionie przez wychodzący z niego drewniany pręt [«]

Anna Sawińska

Ur. w 1978 w Świdnicy. Ukończyła Szkołę Główną Handlową w Warszawie na wydziale Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze i Polityczne oraz Program Studiów Europejskich SGH – Sciences Po na kierunku Unia Europejska. W 2002, jako jedna z dwóch pierwszych osób w Polsce, otrzymała Globalne Stypendium Samsunga, co wiązało się z koniecznością wyjazdu do Korei Południowej na co najmniej cztery lata. W 2004 ukończyła studia magisterskie na Korea University ze specjalnością Handel Międzynarodowy, a następnie rozpoczęła pracę w głównej siedzibie Samsung Electronics Co., Ltd. Obecnie pracuje w Seulu dla jednej z największych stoczni na świecie.

Od dziecka interesowała się grą w szachy (1 miejsce w Półfinale Mistrzostw Polski Juniorów do lat 12 w 1992) oraz żeglarstwem (3 miejsce w Mistrzostwach Polski w kobiecej klasie CADET w 1993). Odkąd mieszka w Korei Południowej, fascynuje się między innymi podróżowaniem (trzymiesięczna podróż solo z plecakiem przez Azję w 2004) oraz nurkowaniem (w 2011 uzyskała certyfikat PADI Nurka Ratownika). Uwielbia pisać - szczególnie w towarzystwie wiecznie mruczącej kotki Nabi (Motylek). Swoimi osobistymi i zawodowymi doświadczeniami aktywnie dzieli się na blogu www.wkorei.blogspot.com.

„Korea jest krajem niebezpiecznym z powodu swoich silnie uzależniających właściwości. W małych, niezobowiązujących dawkach wprowadza w stan euforii, rozbudza pewność siebie i aktywuje wewnętrzny potencjał. Mimo towarzyszących każdemu nałogowi regularnych zejść w mroczne odmęty przygnębienia, systematycznie oplata swoim magicznym czarem niczym najskuteczniejsza kurtyzana. Jak narkotyk potrafi omamić niczego nie podejrzewającego delikwenta, wsysając go do swojego wnętrza w postępie geometrycznym. Aż do momentu, kiedy jest już za późno.”

Eseje zawarte w niniejszej książce są luźną i subiektywną interpretacją osobistych doświadczeń autorki z lat 2003-2007. Opowieści te nie aspirują do miana nieomylnej tezy naukowo opisującej koreańskie realia. To raczej świadectwo osoby rzuconej w zupełnie obcą przestrzeń, w której na nowo musi się ona określić, żeby ... móc dalej świadomie egzystować. Książka Anny Sawińskiej to nie tylko zbiór obserwacji dotyczących różnych aspektów życia w Korei. To także swoista analiza przemiany, jaką osoba rzucona w tak odmienną kulturę musi przejść, żeby stać się jej integralną częścią.

W Korei wszystko można zacząć od nowa. Sprzyja temu przede wszystkim odmienny pejzaż mentalny. Przyjeżdżając tutaj na dłużej, trzeba pogodzić się jednak z zejściem do poziomu kwilącego niemowlęcia, uczącego się po raz pierwszy nie tylko dziwnie brzmiących dźwięków, znaków, ale całego postępowania i reguł życia. Często przeszłość, głęboko wyryte na kartach zachodniego życia doświadczenie daje o sobie znać bezdenną frustracją, niewiarą w powodzenie swego przedsięwzięcia.

W koreańskiej powściągliwości udało mi się odnaleźć źródło wewnętrznego spokoju. Narzucona sobie emocjonalna wstrzemięźliwość Koreańczyków chroni mnie przed niekontrolowanymi wyładowaniami agresji lub nieprzemyślaną konfrontacją z ich strony. Zaaplikowana wobec własnej osoby zapobiega zbędnemu przebijaniu się przez gmatwaninę myśli, nieporozumieniom, a w konsekwencji możliwym wyrzutom sumienia – bo o pochopną interpretację intencji naprawdę nie trudno, kiedy mieszka się w tak odrębnym kulturowo kraju.

Odwiedzona przeze mnie w kilka tygodni od tragedii stacja Jungangno w Daegu tonęła w rozpaczy i niewyobrażalnym bólu. Po bokach każdego sczerniałego schodka prowadzącego do zaczadzonej jamy paliły się świeczki ku pamięci tych, którzy odeszli z tego świata w tak przerażający sposób. Przez sadzę na ścianach przebijały się przypadkowym maźnięciem kremowe kafelki. Być może był to ślad pozostawiony przez kogoś, komu szczęśliwie udało się wydostać na zewnątrz, a może była to po prostu pozostałość po sprzęcie strażaka, który wziął się za barki ze śmiercią o jedną czy dwie dusze.