Warszawa 2012

Redaktor prowadzący: MAGDALENA CHORĘBAŁA

Redakcja: KAROLINA WYSOKIŃSKA

Projekt okładki: ANNA SKOPIŃSKA

Zdjęcie autorki: ZOSIA ZIJA

Korekta:Redaktornia.com

Projekt graficzny, skład, łamanie: TYPO MAREK UGOROWSKI

© Copyright byWydawnictwo Zwierciadło Sp. z o.o. Warszawa 2012
Text © copyright by Katarzyna Miller, 2012

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie, w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

ISBN: 978-83-63014-23-0

Wydawnictwo Zwierciadło Sp. z o.o.
ul. Karowa 31a,
00-324 Warszawa
tel. (22) 312 37 12

37 12, Dział handlowy: handlowy@zwierciadlo.pl

Konwersja: eLitera s.c.
wersja 1

W podziękowaniu wszystkim wspaniałym kobietom,
z którymi pracowałam, pracuję i będę pracować

Ludmiła od dziecka skazana była na bycie artystką. Jej mama była znaną aktorką, ojciec reżyserem, babcia – matka matki – śpiewaczką, a dziadek skrzypkiem. Ludmiła była efektem zapędów tatusia wobec mamusi – najpierw artystycznych, a potem już nie tylko. Historia jak na środowisko artystyczne była typowa – uznany reżyser zachwycił się śliczną, zdolną, dużo młodszą od niego aktorką. Najpierw ją wylansował, potem – rzucił. W międzyczasie pojawiła się Ludmiła. Dziecko nieuwzględnione w scenariuszu. Dzieciństwo spędziła w garderobach artystów, za kulisami teatrów, na planie zdjęciowym. Znała na pamięć wszystkie sztuki, w których występowała jej matka. Zdarzało się jej grać dziecięce role na scenie, a także w filmach, więc zarabiała, z czego była bardzo dumna. Zarobione przez córkę pieniądze mama wpłacała na jej książeczkę oszczędnościową, ale gdy miała dobry humor, Ludmile wpadało do małej rączki trochę gotówki, którą dziewczynka z rozkoszą wydawała na słodycze dla swoich cioć i wujków – aktorów, inspicjentów, garderobianych – i dla siebie, oczywiście, też. Wszyscy oni bardzo lubili Ludmiłę – była uroczą dziewczynką, miłą, żywiołową, pomocną, dowcipną, pełną wdzięku i zabawnych dziecięcych pomysłów. Ludmiła byłaby szczęśliwa w tym życiu, gdyby nie to, że wyraźnie czuła, że mama jej nie kocha. Tak gdzieś do piątego roku życiu bezkrytycznie uwielbiała matkę i zachwycała się nią niczym paź swoją królową. Aż w pewnym momencie poczuła, że jest matce potrzebna jako służka, której nawet się nie dziękuje. Ojca w życiu Ludmiły było mało. Ciągle był na planie filmowym lub jeździł po świecie. Dla obojga rodziców najważniejsza była kariera i Ludmiła nie miała co do tego wątpliwości. Kiedy ojciec rzucił matkę, widywał się nadal z Ludmiłą, ale nawet rzadziej niż dotychczas. Czyli naprawdę rzadko. Podczas tych nielicznych spotkań i tak był zajęty wszystkim, tylko nie córką. Tak było zawsze – widywali się tylko na planie filmowym i tam cały czas ktoś czegoś od ojca chciał. Dla Ludmiły jasne było, że wszystko to jest ważniejsze od niej. Ojciec cmokał „swoją Miłkę” w policzek, wciskał jej pieniądze do ręki i obiecywał, że następnym razem pójdą gdzieś, gdzie będą zupełnie sami. Wracała z tych spotkań smutna, a matka wypytywała ją, czy ojciec kogoś ma. Odpowiadała: „Naprawdę nie wiem, mamo”, a matka parskała ze złością: „Mogłabyś się rozejrzeć, skoro już tam chodzisz”. Ludmiła niechętnie poszła do szkoły, tak odmiennej od barwnego życia artystów. Była zdolna, więc bez wysiłku zdawała z klasy do klasy, ale do nauki się nie przykładała. W klasie była outsiderką, ale miała ugruntowaną pozycję – w końcu była dzieckiem znanych artystów, a do połowy polskich sław mówiła „ciociu” i „wujku”, co bardzo imponowało jej rówieśnikom. W dodatku była ładna, oryginalnie ubrana i przebojowa. Ta zewnętrzna pewność szczelnie skrywała wewnętrzną samotność, smutek i niewiarę w siebie. Nie na darmo Ludmiła była pojętnym dzieckiem aktorki i reżysera, umiała grać i reżyserować samą siebie. W lot pojęła zasadę rządzącą światem, zwłaszcza światem show-biznesu – jak się sprzedasz, tak cię kupią. W teatrze, w którym matka Ludmiły miała etat, ogromnym szacunkiem i estymą cieszyła się pani Stefania –wielka dama polskiej sceny. Bardzo polubiła Ludmiłę, która przylgnęła do niej z radością i wdzięcznością, że ma w końcu kogoś dorosłego, kto i jej słucha, i opowiada jej o sobie. Poświęca jej czas, rozmawia z nią szczerze i serdecznie. I dla kogo jest ważna. Pani Stefania, osoba światowa, widząc braki Ludmiły w kindersztubie, zaczęła taktownie je uzupełniać. Irytowało i smuciło ją, że dziewczynka jest zaniedbana przez rodziców, jednak nigdy nie powiedziała o nich Ludmile złego słowa. Jednak Ludmiła czuła, że może powiedzieć pani Stefanii wszystko, i stara aktorka była jedyną osobą, przy której Ludmiła była prawdziwa, nie wstydziła się płakać, skarżyć na swoją samotność i ból odrzucenia, którego doznawała od obojga rodziców. Pani Stefania przytulała ją i mówiła ciepło: „Rozumiem cię, dziecko, bardzo dobrze cię rozumiem”. I Ludmiła czuła się naprawdę rozumiana.

Szkoła średnia była dla Ludmiły znacznie ciekawsza od podstawówki. Głównie z powodu kółka teatralnego, które sama założyła i prowadziła. I oczywiście reżyserowała wystawiane przez nie przedstawienia. Wokół Ludmiły było teraz pełno zdolnych, inteligentnych, twórczych rówieśników. Sami pisali sztuki, piosenki, wiersze, tworzyli skecze, robili scenografię, szyli kostiumy. A Ludmiła była wśród nich najważniejsza. I dumna z tego, że udało się jej stworzyć swój ukochany teatr w szkole. Odnosili sukcesy – wygrywali międzyszkolne konkursy teatralne i recytatorskie. Podczas przedstawień na widowni pojawiali się znani „wujkowie” i „ciocie” Ludmiły. I, o dziwo, jej ojciec, który po raz pierwszy naprawdę zainteresował się córką. „Moja krew” – mawiał z dumą do kolegów. Po jednej z premier zaprosił Ludmiłę na kolację i nareszcie, po raz pierwszy, faktycznie byli sami. Ludmiła na początku była bardzo spięta, ale ojciec natychmiast zaczął rozmawiać o przedstawieniu, chwalił jej inwencję i traktował ją jak koleżankę po fachu. O mało się nie popłakała ze szczęścia. Poczuła, że odnalazła dobrą drogę. Dla siebie na życie, a także do serca ojca, a przynajmniej do jego uwagi. Matka nie była zachwycona sukcesami córki. Przeciwnie – zaczęła być wobec Ludmiły coraz bardziej uszczypliwa. Tym bardziej, że jej własna kariera straciła rozpęd. Nie obsadzano jej już w rolach amantek, a ról dla dojrzałych kobiet ciągle było za mało. Jej trudny charakter dodatkowo komplikował sprawę. Była poza tym wściekle zazdrosna o coraz bliższy kontakt córki z ojcem. Dla Ludmiły było oczywiste, że matka nie przebolała odejścia ojca i żaden z licznych romansów nie uleczył jej poczucia odrzucenia. Jedyną istotą, na której matka mogła bezkarnie wyładowywać swoje humory, była Ludmiła. Posunęła się nawet do tego, że wykrzyczała: „Miałabym lepsze życie, gdyby nie ty!”. Ludmiła poczuła, że nie wytrzyma już z matką pod jednym dachem. Gdy skończyła osiemnaście lat, natychmiast wyszła za mąż za młodego i pięknego aktora, którego niebagatelną zaletą było własne lokum. Ludmiła z zapałem urządzała swoje pierwsze gniazdko. Zrobiła to jak zwykle z polotem, ku zachwytowi męża i coraz liczniejszych gości. Ubierała się coraz śmielej i seksowniej, nadała też sznyt stylowi męża. Stali się w środowisku artystycznym modną i pożądaną parą. Matka była wściekła. Ojciec traktował wybranka córki z lekkim przymrużeniem oka. Nie miał o nim najlepszego zdania, co początkowo bolało Ludmiłę.

Pani Stefania sekundowała wszystkim osiągnięciom Ludmiły, wspierała jej reżyserskie zapędy i wyzwolenie od matki. Poznawszy wybranka Ludmiły, nie okazała entuzjazmu, ale serdecznie życzyła jej szczęścia. Po maturze bez żadnych kłopotów Ludmiła dostała się do szkoły teatralnej na reżyserię. Studiowała z zapałem i osiągała sukcesy. Już na studiach otrzymała szansę reżyserowania w kilku teatrach pozawarszawskich. Poszło jej świetnie. Doceniali ją krytycy i publiczność. Kolejną bliską osobą, która nie zniosła sukcesu Ludmiły, był jej mąż. Sam nie robił zbyt wiele, żeby sukces osiągnąć, oddawał się głównie życiu towarzyskiemu, ale o karierę Ludmiły był wściekle zazdrosny. Nigdy nie stronił od alkoholu, ale teraz pił coraz więcej. Wręcz ostentacyjnie zaczął pokazywać się z innymi kobietami. Początkowo Ludmiła usiłowała ratować i jego, i ich małżeństwo, ale szybko zrozumiała, że on nie chce rozwijać siebie, za to chce umniejszyć ją. Dotarło do niej, dlaczego ani ojciec, ani pani Stefania nie byli nim zachwyceni. „Wyszłam za dupka” – rzuciła mu w twarz i wyprowadziła się do koleżanki. Kilka dni później umarła pani Stefania. Po pogrzebie Ludmiła położyła się do łóżka i nie wstawała przez trzy tygodnie. Koleżanka, Aśka, najpierw pocieszała, potem prosiła, a potem popadła w przerażenie, nie wiedząc, co zrobić z Ludmiłą, która milczała, nie jadła, głównie spała albo gapiła się w sufit. Wezwała posiłki. Do Ludmiły próbowali dotrzeć koledzy, koleżanki, ojciec, kilku lekarzy i jeden uzdrawiacz. Jemu jednemu udało się skłonić ją do porzucenia stanu bezwładu. Ludmiła wstała, umyła się, ubrała i przeprosiła Aśkę za kłopoty, które jej sprawiła. „To nic, najważniejsze, że wróciłaś” – powiedziała koleżanka i uścisnęły się serdecznie. „Mam iść na psychoterapię i na wzmacniające zabiegi do mojego healera”.

I tak Ludmiła trafiła do mnie i kobiecej grupy terapeutycznej. Dość szybko okazało się, jak wielkie ma zasoby. Nic nie ujmując z jej oryginalności, była kolejną nowoczesną kobietą spełniającą się w pracy i działalności zadaniowo-społecznej, a biedną i nieszczęśliwą w życiu intymnym. To kobiecy syndrom naszych czasów. Niczego nie potrzebowała w obszarze zawodowym, była tu wolna, utalentowana i niezależna. Trzeba było tylko skończyć studia. Brak miłości rodzicielskiej podcinał jej skrzydła i zakłócał swobodny lot ku szczęściu. To rozumiała, wiedziała. Ale zdziwiła się, gdy jej powiedziałam, że powodem wielu kłopotów z miłością jest wielka przepaść między jej zewnętrzną siłą a wewnętrzną biedą i bezradnością. „Wydawało mi się, że im będę mocniejsza, wspanialsza i taka jak trzeba, tym bardziej będę kochana. Ojciec to potwierdził”. „To prawda, że twoja strategia bycia taką, jaką cię chcieli, uratowała cię na wiele lat. Dała ci sympatię i życzliwość wielu ludzi. Ale miłość od pani Stefanii zyskałaś nie za ukrywanie siebie prawdziwej, smutnej. Przeciwnie: najistotniejsze dla twego rozwoju było, że kochała cię prawdziwie taką prawdziwą właśnie” – powiedziałam. „O tak... – szepnęła Ludmiła. – Bardzo mi jej brak...” „Ale ją miałaś, uratowała cię przed społeczną psychopatią, czyli tym, co gubi twego byłego męża. Dzięki temu, że miałaś jej miłość, mogłaś się z nim rozstać w miarę szybko. Nie zaległaś na lata w toksycznym związku, jak robi wiele kobiet. Ale w momencie, w którym to zrobiłaś, natychmiast straciłaś panią Stefanię. To niezwykły przypadek, a może chwila przełomu, koniecznego dla ciebie... Przez chwilę zaniemogłaś. Poczułaś, że ci ziemia spod nóg umknęła”. „Tak było”. „Ale skrzydła masz, tylko ktoś mądry musiał ci przypomnieć, do czego one są. Nie tylko do tworzenia efektownych przedstawień na zewnątrz, w czym nie ma nic złego i z czego będziesz żyła, ale do wydźwignięcia siebie z czarnej dziury, w którą wpadłaś. I do dalszego lotu. Oprócz skrzydeł masz mieć też własne nogi, na których stoisz”.

Ustaliłyśmy tematy i cele, jakie jawią się w pracy psychologicznej i w życiu przed Ludmiłą. Rozwieść się, zdobyć dla siebie jakieś lokum, skończyć szkołę. Znaleźć pracę. To na zewnątrz. A w „środku”? Rozliczyć się z mamą, ojcem za wczesne lata i pustkę od nich. Pożegnać panią Stefanię i nadać jej rangę zastępczej mamy, utrzymywać z nią kontakt duchowo-serdeczny dla otrzymywania wsparcia. Inwestować w relacje i przyjaźnie rówieśnicze. I nie tylko w rówieśnicze, oczywiście. Pobierać wsparcie zawodowe od ojca i spróbować go poruszyć także jako tatę, a nuż coś z tego wyjdzie, szczególnie że ojciec się starzeje i wyraźnie mięknie. W relacjach z matką pilnować się przed nią. Utrzymywać je rzadko i zależnie od tego, jak bardzo będzie ona toksyczna. Kiedy matka stanie się bezradna, włączyć ojca w odpowiedzialność finansową, aby załatwić jej opiekę.

A poza tym lub przede wszystkim – reżyserować. Tworzyć. Nie czekać na miłość. Sama przyjdzie. Nie spieszyć się z niczym. Niczego nie opóźniać. Kochać siebie i rozumieć siebie coraz bardziej. Żyć pełnią siebie.

„Bardzo mi się to podoba! Idę w to!”– rzekła z mocą Ludmiła.

I poszła.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki